GST Returns, Late Fee, Interest, ITC Reconciliation आणि E-Way Bill
GSTR-1 · GSTR-3B · GSTR-9 · QRMP · IMS · Compliance Calendar 2026
GSTR-9 FY 2024-25 (Oct 2025 Live): Annual Return आता भरता येतो. IMS Import of Goods (Oct 2025): Bill of Entry आता IMS मध्ये. ECRS Hard Validation (2026): Negative Balance असल्यास GSTR-3B File होणार नाही. GSTR-7 Invoice-wise (Sep 2025): TDS Deductors साठी नवीन Reporting. Old Returns (3 years): Dec 2025 पासून Barred.
📊 भाग १: GST Returns — सर्व प्रकार एक नजरेत
GST Registration मिळाल्यावर Registration Type नुसार विविध Returns भरावे लागतात. प्रत्येक Return चा वेगळा उद्देश आणि Due Date असतो.
Outward Supplies Return
- तुम्ही कुणाला काय विकले याची माहिती
- B2B Invoices, B2C Sales, Credit Notes
- HSN Summary, Export Details
- Monthly: Turnover >₹५ कोटी → ११ तारखेला
- Quarterly (QRMP): ≤₹५ कोटी → Quarter नंतर १३ तारखेला
- Nil Return: Business नसल्यासही भरणे अनिवार्य
Monthly/Quarterly Summary Return
- Tax Liability + ITC चा Summary
- Net Tax Payment इथेच होते
- Monthly (>₹५ कोटी): २० तारखेला
- Quarterly (QRMP): Quarter नंतर २२/२४ तारखेला
- 2026: ECRS Hard Validation — Negative Balance असल्यास File होणार नाही
- GSTR-1 भरल्यावरच GSTR-3B भरता येतो
Composition Scheme — Quarterly Tax Payment
- Composition Dealers साठी
- Quarterly Self-Assessment Tax Statement
- Quarter नंतर १८ तारखेला Due
- Q1: Apr-Jun → Jul 18
- Q2: Jul-Sep → Oct 18
- Q3: Oct-Dec → Jan 18
- Q4: Jan-Mar → Apr 18
Composition Dealer Annual Return
- Composition Dealers साठी Annual Return
- FY संपल्यावर ३० एप्रिल पर्यंत Due
- FY 2024-25 → April 30, 2025
- GSTR-4 न भरल्यास Late Fee: ₹50/दिवस (Max ₹2,000)
Regular Taxpayer Annual Return
- Regular Taxpayers साठी Annual Return
- FY संपल्यावर ३१ डिसेंबर पर्यंत Due
- FY 2024-25 → December 31, 2025 (Oct 2025 पासून Portal वर Live)
- Turnover ≤₹२ कोटी: Optional (Waiver नुसार)
- GSTR-9C (Reconciliation): Turnover >₹५ कोटी साठी
TDS Return — Section 51
- Government Bodies, PSUs, Local Authorities
- GST TDS Deduct करणाऱ्यांसाठी
- Monthly — १० तारखेला Due
- Invoice-wise Reporting Sep 2025 पासून अनिवार्य
- GSTR-7A: TDS Certificate Recipient ला
GSTN Advisory नुसार October 2022 (Monthly), July-Sep 2022 (Quarterly), FY 2021-22 (GSTR-4), FY 2020-21 (GSTR-9/9C) — हे Returns December 1, 2025 पासून File करता येत नाहीत. जर अजूनही Pending असतील तर तातडीने CA शी संपर्क करा.
📝 भाग २: GSTR-1 कसे भरावे — Step-by-Step
GSTR-1 हा Outward Supplies Return आहे — महिन्यात / Quarter मध्ये केलेल्या सर्व Sales ची माहिती यात द्यायची असते. Recipient च्या GSTR-2B मध्ये ही माहिती दिसते — त्यांना ITC मिळते.
GSTR-1 मधील प्रमुख Tables
| Table | माहिती | कोणासाठी महत्त्वाचे |
|---|---|---|
| Table 4 | B2B Invoices (Registered Buyers ना Sales) | सर्वात महत्त्वाचे — Buyer ला ITC मिळते |
| Table 5 | B2C Large (>₹2.5 लाख, Inter-State) | Interstate B2C Sales |
| Table 6 | Zero-Rated Supplies (Export) | Export करणाऱ्यांसाठी |
| Table 7 | Exempted / Nil-Rated / Non-GST Supplies | Mixed Business साठी |
| Table 8 | Nil-Rated Inter-State B2C Sales | Nil-rated goods विकणाऱ्यांसाठी |
| Table 9 | Amendments to previous months | Corrections साठी |
| Table 11 | Advances Received | Advance घेणाऱ्यांसाठी |
| Table 12 | HSN Summary | सर्वांसाठी अनिवार्य |
| Table 13 | Documents Issued (Invoices, CNs, DNs) | Invoice Count Summary |
Portal वर Login करा
Financial Year आणि Return Filing Period (Month/Quarter) Select करा. GSTR-1 वर Click करा → Prepare Online किंवा Upload JSON.
Invoices Enter करा / Upload करा
B2B Invoices: Table 4 मध्ये Buyer GSTIN, Invoice Number, Date, Value, Tax Rate, Amount टाका. B2C Sales: Table 5/7 मध्ये. Export: Table 6 मध्ये. HSN Summary: Table 12 मध्ये (कमीत कमी 1 Entry अनिवार्य — B2C साठी सुद्धा).
Preview करा आणि Submit करा
Preview PDF Download करा. सर्व Invoices Check करा. Submit करा — EVC/DSC/OTP ने Sign करा. File केल्यावर ARN मिळतो. Buyer च्या GSTR-2B मध्ये Invoices दिसू लागतात.
💳 भाग ३: GSTR-3B — Tax Payment आणि ITC Claim
GSTR-3B हा Monthly/Quarterly Summary Return आहे जिथे Tax Liability Declare करून Net Tax भरतात. GSTR-1 भरल्यावरच GSTR-3B भरता येतो.
GSTR-3B मधील प्रमुख Sections
| Section | माहिती | Source |
|---|---|---|
| 3.1 | Outward Supplies (Tax Liability) | GSTR-1 नुसार Auto-Populate (तपासा) |
| 3.2 | Inter-State Supplies (Unregistered / Composition) | Manual Entry |
| 4 | ITC Available (GSTR-2B नुसार) | GSTR-2B Auto-Populate (4A, 4B, 4C, 4D) |
| 5 | Exempt / Nil / Non-GST Supplies | Manual Entry |
| 5.1 | Interest / Late Fee | System Calculate करतो |
| 6 | Payment of Tax (Cash + ITC) | Auto-Calculate |
GSTN Advisory (December 29, 2025) नुसार: लवकरच GSTR-3B File करताना Electronic Credit Reversal and Re-claimed Statement (ECRS) मध्ये Negative Balance असल्यास Portal Hard Stop देईल — File होणार नाही. ITC Claim (Table 4D(1)) ECRS Closing Balance पेक्षा जास्त असल्यास Block. ITC Reconciliation नियमित करा.
💰 भाग ४: GST Late Fee आणि Interest — Calculation
Late Fee — Return उशिरा भरल्यास
| Return | Nil Return Late Fee | Tax Payable Late Fee | Maximum |
|---|---|---|---|
| GSTR-1 | ₹20/दिवस (₹10 CGST + ₹10 SGST) | ₹50/दिवस (₹25+₹25) | ₹10,000 प्रति Return |
| GSTR-3B | ₹20/दिवस (₹10+₹10) | ₹50/दिवस (₹25+₹25) | ₹10,000 प्रति Return |
| GSTR-4 (Composition Annual) | ₹50/दिवस | ₹50/दिवस | ₹2,000 |
| GSTR-9 (Annual) | ₹200/दिवस (₹100+₹100) | ₹200/दिवस | Turnover च्या 0.25% |
| GSTR-10 (Final) | ₹200/दिवस | ₹200/दिवस | ₹10,000 |
Interest — Tax उशिरा भरल्यास
| प्रकार | Interest Rate | कधी लागते | Calculation |
|---|---|---|---|
| Late Payment of Tax | 18% प्रति वर्ष | Due Date नंतर | Outstanding Tax × 18% ÷ 365 × Days |
| Excess ITC Claimed (Fraud) | 24% प्रति वर्ष | Claim Date पासून | Excess ITC × 24% ÷ 365 × Days |
| ITC Wrongly Availed (Non-Fraud) | 18% प्रति वर्ष | Claim Date पासून | Wrong ITC × 18% ÷ 365 × Days |
Late Fee + Interest Calculation — उदाहरण
📊 उदाहरण: GSTR-3B — ४५ दिवस उशीर, Tax ₹५०,०००
- Late Fee + Interest दोन्ही एकत्र लागतात — बोजा वाढत जातो.
- GSTR-3B न भरल्यास Buyer ला ITC मिळत नाही — Business Relations खराब होतात.
- GSTR-1 न भरल्यास GSTR-3B File होत नाही.
- Consistent Non-Filing मुळे Registration Suspend/Cancel होऊ शकते.
- जुने Returns (3 वर्षांपेक्षा जुने) December 2025 नंतर File करता येत नाहीत.
🔄 भाग ५: Input Tax Credit (ITC) — संपूर्ण माहिती
ITC म्हणजे खरेदी (Purchases) वर भरलेला GST परत मिळवणे — तो Output Tax मधून Adjust करता येतो. हे GST चे सर्वात महत्त्वाचे Feature आहे.
ITC मिळण्यासाठी अटी (Section 16)
- Supplier ने GSTR-1 मध्ये Invoice Report केलेला असणे आवश्यक (GSTR-2B मध्ये दिसणे)
- Tax Invoice किंवा Debit Note असणे आवश्यक
- Goods / Services प्राप्त झालेले असणे आवश्यक
- GSTR-3B File केलेले असणे आवश्यक
- Supplier ने Tax Government कडे जमा केलेला असणे आवश्यक
- ITC Claim: FY संपल्यानंतर November GSTR-3B पर्यंत (पूर्वीच्या FY साठी)
ITC कधी मिळत नाही — Blocked Credits (Section 17(5))
| Blocked Credit (ITC नाही) | Exception (ITC मिळते) |
|---|---|
| Motor Vehicles (Cars, Bikes) | Motor Vehicle Dealer, Driving School, Transportation Business |
| Food & Beverages, Outdoor Catering | Same Business साठी Resale / Food Business |
| Health Club, Fitness Centre | Same Service Resale करणाऱ्यांसाठी |
| Life / Health Insurance (Personal) | Insurance Company, Employer साठी Mandatory Insurance |
| Works Contract (Immovable Property) | Works Contractor स्वतः Works Contract Business करत असेल तर |
| Personal Use Goods/Services | Business Use असल्यास Proportionate ITC |
| Free Samples / Gifts (>₹50,000 प्रति व्यक्ती) | — |
| Construction of Immovable Property (Capital) | Plant & Machinery ला ITC मिळते |
ITC Reconciliation — GSTR-2B vs Books
GSTR-2B Download करा
GSTR-2B म्हणजे Auto-Generated Statement — Suppliers च्या GSTR-1 वरून येते. Portal → Services → Returns → GSTR-2B Download करा. हे Fixed Statement असते — बदलत नाही.
Books of Accounts शी Compare करा
GSTR-2B मधील Invoices आणि तुमच्या Purchase Register मधील Invoices Match करा. GSTR-2B मध्ये आहे परंतु Books मध्ये नाही? — Supplier ने Invoice Report केले परंतु तुम्हाला Bill मिळाले नाही. Books मध्ये आहे परंतु GSTR-2B मध्ये नाही? — Supplier ने GSTR-1 Report केले नाही — ITC मिळणार नाही.
Mismatches Resolve करा
Supplier ने Report न केलेले Invoices: Supplier ला Contact करा — GSTR-1 Amend करण्यास सांगा. पुढील महिन्यात GSTR-2B मध्ये येईल. Pending Supplier: ITC Claim Defer करा — Supplier ने Report केल्यावरच Claim करा.
IMS (Invoice Management System) वापरा
October 2025 पासून IMS मध्ये Import of Goods (Bill of Entry) Section उपलब्ध. Taxpayer प्रत्येक Invoice वर Action घेऊ शकतो — Accept, Reject, Pending. October 2025 पासून Pending Records (Credit Notes, Invoice Amendments) Carry Forward होतात.
📅 भाग ६: QRMP Scheme — Quarterly Returns, Monthly Payment
QRMP म्हणजे Quarterly Return Monthly Payment Scheme. Turnover ≤₹५ कोटी असलेल्या Regular Taxpayers साठी Optional (परंतु Default on असते).
| Feature | Monthly Scheme | QRMP Scheme |
|---|---|---|
| GSTR-1 Filing | Monthly (११ तारीख) | Quarterly (Q नंतर १३ तारीख) |
| GSTR-3B Filing | Monthly (२० तारीख) | Quarterly (Q नंतर २२/२४ तारीख) |
| Tax Payment | Monthly | Monthly (PMT-06 — Fixed Sum / QRMP Method) |
| IFF (Optional) | — | Monthly IFF (B2B Invoices — Optional, ११ तारखेपूर्वी) |
| कोणासाठी | Turnover >₹५ कोटी (Mandatory) | Turnover ≤₹५ कोटी |
| Compliance बोजा | जास्त (२४ Returns/वर्ष) | कमी (८ Returns/वर्ष) |
QRMP मध्ये Monthly Tax Payment (PMT-06)
- Fixed Sum Method: मागील Quarter च्या GSTR-3B Tax च्या ३५% — सोपे
- Self-Assessment Method: Current Month चे Tax Calculate करून भरा — Accurate
- PMT-06 Due Date: महिन्याच्या २५ तारखेला
Portal → Services → Returns → Opt-in/Opt-out of QRMP Scheme. Q1 (Apr-Jun) साठी: March 31 पर्यंत Opt-in. Q3 (Oct-Dec) साठी: September 30 पर्यंत. Switch केल्यास पुढील Quarter पासून लागू होते.
🚚 भाग ७: E-Way Bill — कधी, कसे आणि नवीन Changes
E-Way Bill म्हणजे Goods च्या Transportation साठी Generate करावयाचे Electronic Document. Rule 138 अंतर्गत.
E-Way Bill कधी आवश्यक आहे?
| Transport प्रकार | Threshold | अनिवार्य |
|---|---|---|
| Inter-State (एक राज्यातून दुसऱ्या राज्यात) | ₹50,000+ | ✅ अनिवार्य |
| Intra-State (एकाच राज्यात) | State नुसार (Maharashtra: ₹50,000+) | State Policy नुसार |
| Export / Import | कोणत्याही मूल्यासाठी | ✅ अनिवार्य |
| Exempt Goods (Fresh Fruits, Vegetables) | — | ❌ आवश्यक नाही |
| Job Work (Certain Cases) | ₹50,000+ | ✅ अनिवार्य |
| Non-Motorized Transport (Hand Cart) | — | ❌ आवश्यक नाही |
E-Way Bill Generate करणे — Process
E-Way Bill Portal वर Login करा
Primary Portal: www.ewaybillgst.gov.in. Secondary Portal (July 2025 Live): www.ewaybill2.nic.in — Real-time Data Sync, Reliability वाढली. Username: GSTIN. Password: Set करा.
EWB-01 Form भरा
E-Way Bill Generate करा: Outward Shipment (1A), Inward Shipment (1B), Others (1C) निवडा. माहिती भरा:
- Supply Type, Document Type, Document Number, Date
- From GSTIN (Supplier), To GSTIN (Recipient)
- Item Details: HSN, Description, Quantity, Unit, Value, Tax Rate
- Transport Details: Vehicle Number, Transporter ID
EWB Number मिळवा
Generate केल्यावर 12-digit EWB Number मिळतो. EWB Copy (PDF) Print करा किंवा Driver ला QR Code पाठवा. EWB Goods सोबत असणे अनिवार्य — Check Post वर तपासले जाते.
EWB Validity
| Distance | Validity | Extension |
|---|---|---|
| ≤ 200 km | 1 दिवस | 1 दिवस/200km |
| 200 – 400 km | 3 दिवस | Exceptional Cases मध्ये |
| 400 – 600 km | 5 दिवस | Transporter Extend करू शकतो |
| 600 – 1000 km | 8 दिवस | Force Majeure मुळे |
| 1000+ km | 15 दिवस | Portal वर Extension |
- Goods Detained / Seized होऊ शकतात
- Penalty: Tax Amount इतकी किंवा ₹10,000 — whichever is higher
- Goods Release साठी Tax + Penalty भरावे लागते
- E-Way Bill Portal वर Bulk Generation सुविधा उपलब्ध
📆 भाग ८: GST Compliance Calendar FY 2026-27
Q1 (April – June 2026)
- 11: GSTR-1 (Mar 2026)
- 13: GSTR-1 QRMP Q4
- 18: CMP-08 Q4 (Jan-Mar)
- 20: GSTR-3B (Mar 2026)
- 22/24: GSTR-3B QRMP Q4
- 25: PMT-06 (Apr, QRMP)
- 30: GSTR-4 FY 2025-26
- 11: GSTR-1 (Apr 2026)
- 20: GSTR-3B (Apr 2026)
- 25: PMT-06 (May, QRMP)
- 31: GSTR-9 / 9C FY 2024-25 (Extended असल्यास)
- 11: GSTR-1 (May 2026)
- 20: GSTR-3B (May 2026)
- 25: PMT-06 (Jun, QRMP)
- 11: GSTR-1 (Jun 2026)
- 13: GSTR-1 QRMP Q1
- 18: CMP-08 Q1 (Apr-Jun)
- 20: GSTR-3B (Jun 2026)
- 22/24: GSTR-3B QRMP Q1
- Composition Opt-in: March 31, 2026 Deadline (FY 2026-27 साठी)
- LUT for Export: March 31, 2026 Submit करणे
- GSTR-9 FY 2024-25: December 31, 2025 Due (October 2025 पासून Live)
- GSTR-9C FY 2024-25: Turnover >₹5 कोटी साठी — December 31, 2025
- Composition Scheme Turnover Limit: Goods ₹1.5 कोटी, Services ₹50 लाख (बदल नाही)
⚖️ भाग ९: GST Penalties आणि Offences
| Offence | Penalty | Section |
|---|---|---|
| Tax Not Paid (Genuine Error / Omission) | 10% of Tax (Minimum ₹10,000) | Section 122(1) |
| Tax Not Paid (Fraud / Willful) | 100% of Tax (Minimum ₹10,000) | Section 122(1) |
| Fake Invoice Issue | 100% of Tax | Section 122(1)(ii) |
| ITC Fraudulently Availed | 100% of ITC + Interest 24% | Section 122 |
| E-Way Bill नाही | Tax or ₹10,000 — whichever higher | Section 122(1)(xiv) |
| GST Certificate Display नाही | ₹25,000 | Section 125 |
| Returns Late (per Return) | Late Fee (वर Table मध्ये) | Section 47 |
| Registration न घेणे (Mandatory) | ₹10,000 किंवा Tax Amount — whichever higher | Section 122(1)(xi) |
- Section 73 (Non-Fraud): Officer Notice आधी स्वतः Tax + Interest भरल्यास Penalty नाही.
- Section 74 (Fraud): Officer Notice आधी स्वतः Tax + Interest + 15% Penalty भरल्यास Prosecution नाही.
- DRC-01A: Pre-SCN Intimation — Voluntary Payment ची संधी मिळते. तातडीने CA शी संपर्क करा.
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न — मार्च २०२६
📝 सारांश — भाग ४
- GSTR-1: Sales Return — Monthly (11th) / QRMP Quarterly (13th). Buyer ला ITC साठी अनिवार्य.
- GSTR-3B: Summary Return + Tax Payment — Monthly (20th) / QRMP Quarterly (22nd/24th).
- Late Fee: GSTR-1/3B Nil: ₹20/दिवस. Tax Payable: ₹50/दिवस. Maximum ₹10,000.
- Interest: Late Tax Payment: 18%/वर्ष. Fraud ITC: 24%/वर्ष.
- ITC Blocked: Motor Vehicles (Personal), Food/Beverages, Personal Use, Works Contract.
- GSTR-2B: Auto-Generated ITC Statement — Supplier ने Report केल्यावरच ITC मिळते.
- ECRS Validation (2026): Negative Balance असल्यास GSTR-3B File होणार नाही.
- QRMP: Turnover ≤₹5 कोटी — Quarterly Returns, Monthly PMT-06 Payment.
- E-Way Bill: ₹50,000+ Goods Transport — EWB Generate अनिवार्य. Validity Distance नुसार.
- Old Returns: 3 वर्षांपेक्षा जुने Returns December 2025 पासून Barred.
- GSTR-9 FY 2024-25: October 2025 पासून Live. Turnover >₹2 कोटी: Mandatory.
पुढील भाग ५ मध्ये: Online Business GST Case Studies — Website, Online Academy, Matrimony Portal, YouTube/Social Media, Freelancing, E-Commerce — मराठीत संपूर्ण GST Guidance.
⚠️ Disclaimer: हा लेख केवळ सामान्य माहिती आणि शैक्षणिक उद्देशाने लिहिला आहे. मार्च ३१, २०२६ पर्यंतच्या उपलब्ध माहितीवर आधारित. GST नियम वेळोवेळी बदलतात. कोणत्याही व्यावसायिक निर्णयासाठी CA, GST Practitioner किंवा Advocate चा सल्ला घ्यावा.