श्री छत्रपती शिवाजी महाराज करिअर अकादमी, पुणे
UPSC | MPSC | SSC | Banking | Police Bharti | Railway | Talathi | Govt. Schemes
मुद्रा लोन 2026 — भाग २
बँका, व्याजदर, Apply Links, FAQ व MCQ
बँकनिहाय व्याजदर तुलना, सर्व अधिकृत Apply Links, PMMY vs इतर योजना तुलना, ३५+ FAQ, MPSC/UPSC MCQ Practice — सर्व एकाच ठिकाणी
भाग ७ : मुद्रा लोन देणाऱ्या बँका व वित्तीय संस्था (2026)
Banks Providing MUDRA Loan | PSBs | Private Banks | RRBs | NBFCs | MFIs
MUDRA कर्ज थेट MUDRA Ltd. कडून मिळत नाही — ते Member Lending Institutions (MLIs) कडून मिळते. भारतात सुमारे ५०+ प्रकारच्या संस्था MUDRA कर्ज देतात. महाराष्ट्रातील प्रमुख संस्था खालीलप्रमाणे:
🏛️ अ) सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका (Public Sector Banks — PSBs)
🏢 ब) खाजगी क्षेत्रातील बँका (Private Sector Banks)
🌾 क) प्रादेशिक ग्रामीण बँका (Regional Rural Banks — RRBs)
महाराष्ट्रातील RRBs विशेषतः ग्रामीण भागातील उद्योजकांसाठी MUDRA कर्ज देतात:
📱 ड) Small Finance Banks
🤝 इ) NBFCs व MFIs (Microfinance Institutions)
NBFCs (Non-Banking Financial Companies)
- DMI Finance
- Bajaj Finance
- Muthoot Finance
- Manappuram Finance
- Shriram Finance
- Cholamandalam Finance
- HDB Financial Services
MFIs (Microfinance Institutions)
- Bandhan Bank (formerly MFI)
- SKS Microfinance
- Spandana Sphoorty
- Satin Creditcare
- Arohan Financial Services
- ESAF Microfinance
- Grameen Financial Services
MFI मार्फत Shishu — विशेष फायदे
MFI मार्फत Shishu कर्ज घेताना CIBIL Score नसलेल्यांना देखील मिळू शकते. ग्रामीण महिला, SHG साठी आदर्श. Joint Liability Group (JLG) पद्धतीने कर्ज. (cleartax.in)
💡 कोणती बँक निवडावी? (Which Bank to Choose)
| परिस्थिती | शिफारस | कारण |
|---|---|---|
| पहिल्यांदा Shishu कर्ज | MFI / SFB (Small Finance Bank) | CIBIL नसलेल्यांना सहज मिळते, प्रक्रिया सोपी |
| आधीच खाते असलेली बँक | त्याच बँकेत अर्ज | Relationship banking — लवकर मंजुरी |
| Kishore / Tarun | PSB (SBI, Bank of Maharashtra) | कमी व्याजदर, विश्वासार्ह, CGFMU cover |
| ग्रामीण भागातील अर्जदार | RRB (Maharashtra Gramin Bank) | ग्रामीण केंद्रित, सोपी प्रक्रिया |
| TarunPlus | PSB / Private Banks | मोठी रक्कम, उत्तम Credit Assessment |
| महिला / SHG | MFI / SFB | महिलांसाठी विशेष योजना, कमी औपचारिकता |
| Online प्राधान्य | udyamimitra.in → PSB | Digital process, tracking सोपे |
भाग ८ : मुद्रा लोन व्याजदर — बँकनिहाय तपशील (2025-26)
MUDRA Loan Interest Rates | Bank-wise | Shishu Kishore Tarun TarunPlus
व्याजदराबद्दल महत्त्वाचे (Important Disclaimer)
PMMY मध्ये सरकारने निश्चित व्याजदर ठरवलेला नाही. प्रत्येक बँक RBI च्या Repo Rate + Spread नुसार स्वतःचे व्याजदर ठरवते. खालील दर बँकनिहाय वेगवेगळे असतात व बदलत राहतात. कर्ज घेण्यापूर्वी संबंधित बँकेशी संपर्क करून अद्ययावत व्याजदर तपासावा. (स्रोत: bankbazaar.com/personal-loan/mudra-loan-interest-rates)
📊 प्रमुख बँकांचे MUDRA व्याजदर (Approximate 2025-26)
| बँक | 🌱 Shishu | 📈 Kishore | 🏭 Tarun | Processing Fee |
|---|---|---|---|---|
| SBI (State Bank of India) | 8.40% – 9.75% | 8.40% – 10.75% | 10.75% – 12.00% | शून्य ते 0.50% |
| Bank of Maharashtra | 8.50% – 10.00% | 8.50% – 11.00% | 10.00% – 12.50% | शून्य |
| Bank of Baroda | 8.70% – 10.50% | 8.70% – 11.50% | 10.50% – 13.00% | 0.25% – 1.00% |
| Canara Bank | 8.90% – 10.50% | 8.90% – 11.50% | 10.50% – 13.50% | शून्य ते 0.50% |
| Punjab National Bank | 9.00% – 11.00% | 9.00% – 11.50% | 11.00% – 13.50% | 0.50% |
| HDFC Bank | 10.75% – 14.00% | 10.75% – 14.00% | 12.00% – 16.00% | 1.00% – 2.00% |
| ICICI Bank | 10.65% – 14.00% | 10.65% – 14.00% | 12.00% – 16.00% | 1.00% – 2.00% |
| Axis Bank | 10.75% – 15.00% | 10.75% – 15.00% | 12.00% – 18.00% | 1.00% – 2.00% |
| MFIs (Microfinance) | 18.00% – 24.00% | — | — | Processing Fee असते |
* वरील दर अंदाजे आहेत. अद्ययावत दरांसाठी संबंधित बँकेच्या website किंवा शाखेत चौकशी करावी. | स्रोत: bankbazaar.com (2025)
📊 व्याजदर प्रभावित करणारे घटक
CIBIL Score
Score ७५०+ असल्यास सर्वात कमी व्याजदर मिळतो. Score ७००-७५० असल्यास सामान्य दर. Score ७०० खाली असल्यास जास्त दर किंवा नकार.
कर्जाची रक्कम
कमी रक्कम (Shishu): कमी व्याजदर. जास्त रक्कम (Tarun/TarunPlus): थोडा जास्त दर. Risk नुसार बँक दर ठरवते.
बँकेचे धोरण
PSBs (SBI, Bank of Maharashtra): कमी दर. Private Banks: जास्त दर पण सेवा चांगली. MFIs: सर्वात जास्त दर पण सहज मिळते.
उद्योजकाचा अनुभव
विद्यमान व्यवसायाचा इतिहास चांगला असल्यास कमी व्याजदर. Turnover जास्त असल्यास फायदा होतो.
💰 व्याज गणना उदाहरण (EMI Calculator)
| श्रेणी | रक्कम | व्याजदर | कालावधी | अंदाजे EMI | एकूण व्याज |
|---|---|---|---|---|---|
| Shishu | ₹50,000 | 8.40% | 3 वर्षे | ~₹1,577/माह | ~₹6,772 |
| Kishore | ₹2,00,000 | 10.00% | 5 वर्षे | ~₹4,249/माह | ~₹54,940 |
| Tarun | ₹5,00,000 | 11.00% | 5 वर्षे | ~₹10,871/माह | ~₹1,52,260 |
| Tarun | ₹10,00,000 | 12.00% | 7 वर्षे | ~₹17,652/माह | ~₹4,82,768 |
| TarunPlus | ₹15,00,000 | 12.50% | 7 वर्षे | ~₹26,841/माह | ~₹7,54,644 |
| TarunPlus | ₹20,00,000 | 13.00% | 7 वर्षे | ~₹36,161/माह | ~₹10,37,524 |
* EMI अंदाजे आहे. प्रत्यक्ष EMI व्याजदर, Processing Fee व बँकेच्या नियमांनुसार बदलेल. EMI Calculator: bankbazaar.com किंवा emi-calculator.net वर मोफत calculate करता येतो.
भाग ९ : Online अर्ज करण्याचे अधिकृत Links (Apply Links 2026)
Official Government Portals | Direct Apply Links | Authentic Sources
🎯 MUDRA अधिकृत Portals
📌 MUDRA / PMMY — Primary Links
🏛️ mudra.org.in (Official MUDRA Site) 💻 udyamimitra.in (Online Apply — SIDBI) ⚡ PSB Loans in 59 Minutes ❓ How to Apply — MUDRA Official 🏦 MUDRA MLI List🏦 प्रमुख बँकांचे MUDRA Apply Pages
📌 बँकनिहाय MUDRA Apply Links
🏦 SBI MUDRA Loan 🏦 Bank of Maharashtra MUDRA 🏦 Bank of Baroda MUDRA 🏦 Canara Bank MUDRA 🏦 Punjab National Bank MUDRA 🏦 HDFC Bank MUDRA🇮🇳 संबंधित सरकारी Portals
📌 इतर उपयुक्त सरकारी Links
🏭 Udyam Registration (MSME) 🎯 MyScheme.gov.in — PMMY 📋 MahaDBT Portal 🏭 CMEGP Maharashtra (25% Subsidy) 🇮🇳 India.gov.in — PMMY 🏛️ SIDBI Official Site 🛡️ CGFMU Official📞 MUDRA Helpline व Contact
MUDRA मुख्यालय
MUDRA Ltd., SIDBI Tower
15, Ashok Marg
Lucknow — 226001
Uttar Pradesh
भाग १० : PMMY — राज्यनिहाय व वर्षनिहाय डेटा (Authentic Statistics)
State-wise | Year-wise | Category-wise Data | PIB Official Sources
📅 वर्षनिहाय PMMY वितरण (Year-wise Performance)
| वर्ष | कर्ज खाती (कोटी) | मंजूर रक्कम (कोटी ₹) | वितरण (कोटी ₹) | विशेष |
|---|---|---|---|---|
| FY 2015-16 | 3.48 | 1,37,449.27 | 1,32,954.73 | पहिले वर्ष |
| FY 2016-17 | 3.97 | 1,80,528.54 | 1,75,312.13 | जलद वाढ |
| FY 2017-18 | 4.81 | 2,53,677.10 | 2,46,437.40 | — |
| FY 2018-19 | 5.99 | 3,21,722.78 | 3,11,811.38 | — |
| FY 2019-20 | 6.23 | 3,29,684.63 | 3,21,554.87 | COVID आधी |
| FY 2020-21 | 5.07 | 3,11,754.47 | 3,01,267.87 | COVID — Shishu 2% subvention |
| FY 2021-22 | 5.37 | 3,39,110.58 | 3,31,619.96 | Recovery |
| FY 2022-23 | 6.23 | 4,55,890.65 | 4,48,694.55 | New High |
| FY 2023-24 | ~6.18 | ~4,91,000 | ~4,79,000 | — |
| FY 2024-25 | 5.47 कोटी | 5,42,000+ | 4,91,787.92 | TarunPlus सुरू |
| Cumulative (2015–Feb 2025) | 52+ कोटी | 32,40,000+ | 32,40,000+ | Decade Milestone |
* स्रोत: PIB April 2025, PIB press releases, nobroker.in/blog/pm-mudra-loan
🗺️ सर्वाधिक MUDRA वितरण — Top 10 राज्ये
| क्र. | राज्य | एकूण वितरण (₹ कोटी) | विशेष |
|---|---|---|---|
| 1 | तामिळनाडू | 3,23,647.76 | सर्वाधिक |
| 2 | उत्तर प्रदेश | 3,14,360.86 | — |
| 3 | कर्नाटक | 2,40,000+ | — |
| 4 | महाराष्ट्र | Top 5 मध्ये | Maharashtra Strong |
| 5 | पश्चिम बंगाल | Top 5 मध्ये | — |
* स्रोत: PIB April 2025 (cumulative 2015–2025)
📊 श्रेणीनिहाय FY 2023-24 Stats
| श्रेणी | खाती | मंजूर (₹ कोटी) | वितरण (₹ कोटी) | वाटा % |
|---|---|---|---|---|
| 🌱 Shishu | 8,84,91,101 | 29,445.41 | 28,839.75 | 77.56% खाती / ~18% रक्कम |
| 📈 Kishore | 3,40,62,39 | 62,290.58 | 60,407.02 | ~29.76% खाती / ~48% रक्कम |
| 🏭 Tarun | 7,57,456 | 70,294.35 | 68,861.13 | ~0.66% खाती / ~34% रक्कम |
| ⭐ TarunPlus | Oct 2024 पासून सुरू — FY25 डेटा उपलब्ध होत आहे | |||
* स्रोत: PIB, Rajya Sabha Unstarred Question data 2024
📊 PMMY — लाभार्थी वर्गनिहाय (Beneficiary Category)
महिला लाभार्थी
एकूण खात्यांपैकी 68%+ महिला. IMF 2024: महिला-चालित MSMEs 2.8+ दशलक्ष. महिला कर्जाची CAGR: 13% (FY16-FY25). (PIB April 2025)
SC/ST/OBC खाती
एकूण खात्यांपैकी 50% SC, ST, OBC उद्योजकांची. अल्पसंख्याक: 11%. (SBI Mudra Report 2025, PIB)
ग्रामीण / शहरी
ग्रामीण: ~60% खाती. शहरी / निमशहरी: ~40% खाती. ग्रामीण भागातील महिला उद्योजकता वाढत आहे.
New vs Existing Business
नवीन व्यवसाय (First Loan): ~55%. विद्यमान व्यवसाय (Repeat/Expansion): ~45%. Kishore मध्ये Repeat borrowers जास्त.
भाग ११ : MUDRA vs इतर कर्ज योजना — तुलनात्मक विश्लेषण
PMMY vs MSME Loan vs CMEGP vs OBC Mahamandal vs CGTMSE
📊 MUDRA vs इतर प्रमुख कर्ज योजना
| वैशिष्ट्य | 🎯 PMMY (MUDRA) | 🏭 MSME Loan (CGTMSE) | 🌱 CMEGP (Maharashtra) | 🏛️ OBC Mahamandal |
|---|---|---|---|---|
| कमाल कर्ज | ₹२० लाख (TarunPlus) | ₹५ कोटी | ₹५० लाख (Manufacturing) | ₹२५ लाख (NBCFDC) |
| तारण (Collateral) | शून्य | शून्य (CGTMSE) | शून्य (CGTMSE) | शून्य (NBCFDC) |
| व्याजदर | ८.४०%–१४%+ | बाजारदरानुसार | बँक दर (Subsidy वेगळी) | ७%–८% (NBCFDC) |
| अनुदान / Subsidy | — | — | २५–३५% अनुदान | व्याज परतावा |
| जात निर्बंध | कोणीही (सर्व) | कोणीही (सर्व) | कोणीही (सर्व) | फक्त OBC NCL |
| उत्पन्न मर्यादा | नाही | नाही | नाही | ₹३ लाख/वर्ष |
| Online Apply | udyamimitra.in | udyamimitra.in | maha-cmegp.gov.in | msobcfdc.org |
| प्रक्रिया वेळ | ७–६० दिवस | १५–४५ दिवस | ३०–९० दिवस | ४५–९० दिवस |
| MUDRA Card | ✓ RuPay | — | — | — |
| Helpline | 1800-180-1111 | 1800-22-6753 (CGTMSE) | State Helpline | 022-25275374 |
🎯 कोणती योजना केव्हा निवडावी?
PMMY (MUDRA) निवडा जेव्हा…
- कर्ज गरज ₹२० लाखांपर्यंत
- जलद प्रक्रिया हवी
- MUDRA Card (Working Capital) हवा
- नवीन किंवा वाढता व्यवसाय
- जात / उत्पन्न निर्बंध नको
CMEGP निवडा जेव्हा…
- Manufacturing / Service साठी
- २५-३५% अनुदान हवे
- ₹५० लाखपर्यंत गरज
- महाराष्ट्रात व्यवसाय
- प्रकल्प अहवाल (DPR) तयार आहे
OBC Mahamandal निवडा जेव्हा…
- OBC Non-Creamy Layer आहात
- उत्पन्न ₹३ लाखांपेक्षा कमी
- कमी व्याजदर (७-८%) हवा
- शिक्षण कर्ज हवे
- गट (SHG) कर्ज हवे
MSME Loan (CGTMSE) निवडा जेव्हा…
- कर्ज गरज ₹५ कोटींपर्यंत
- स्थापित व्यवसाय आहे
- Udyam Registration आहे
- GST Returns उपलब्ध
- मोठे यंत्रसामग्री खरेदी
PMMY + CMEGP एकत्र घेता येते का?
नाही — PMMY आणि CMEGP एकाच प्रकल्पासाठी एकत्र घेता येत नाहीत. Subsidy Scheme मध्ये MUDRA अर्ज करणे शक्य नाही. परंतु वेगवेगळ्या उद्देशांसाठी (वेगळे प्रकल्प) दोन्ही घेता येतात — बँकेच्या धोरणानुसार. (cleartax.in/s/mudra-yojana)
भाग १२ : वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न — FAQ (35+ Questions)
MUDRA Loan FAQ 2026 | Common Questions | Authentic Answers
📋 सामान्य प्रश्न
भाग १३ : MPSC / UPSC / Bank Exam MCQ Practice — मुद्रा लोन (20+ प्रश्न)
Competitive Exam MCQ | PMMY Questions | Previous Year Pattern | 2026
✅ Important MCQs — परीक्षेत वारंवार येणारे प्रश्न
Q1. PMMY ची सुरुवात कधी झाली?
अ) 5 एप्रिल 2014 | ब) 8 एप्रिल 2015 ✓ | क) 2 ऑक्टोबर 2015 | ड) 26 जानेवारी 2016
Q2. MUDRA चे पूर्ण नाव काय?
अ) Micro Urban Development Research Agency | ब) Micro Units Development and Refinance Agency Ltd. ✓ | क) Ministry of Urban Development | ड) यापैकी नाही
Q3. MUDRA कोणाच्या अंतर्गत आहे?
अ) RBI | ब) NABARD | क) SIDBI ✓ | ड) SBI
Q4. TarunPlus ची कमाल कर्ज मर्यादा किती?
अ) ₹५ लाख | ब) ₹१० लाख | क) ₹१५ लाख | ड) ₹२० लाख ✓
Q5. TarunPlus केव्हा लागू झाला?
अ) 23 जुलै 2024 | ब) 1 सप्टेंबर 2024 | क) 24 ऑक्टोबर 2024 ✓ | ड) 8 एप्रिल 2025
Q6. PMMY अंतर्गत तारण (Collateral) किती?
अ) बाजारमूल्याच्या ५०% | ब) ₹१ लाख पर्यंत | क) बँकनिहाय | ड) शून्य (No Collateral) ✓
Q7. MUDRA Card कोणत्या नेटवर्कचे असते?
अ) Visa | ब) Mastercard | क) RuPay ✓ | ड) American Express
Q8. PMMY अंतर्गत FY25 मंजूर रक्कम किती?
अ) ₹३.२१ लाख कोटी | ब) ₹४.५६ लाख कोटी | क) ₹५.४२ लाख कोटी ✓ | ड) ₹६.०० लाख कोटी
Q9. PMMY मध्ये महिला लाभार्थी %?
अ) ५०% | ब) ५५% | क) ६०% | ड) ६८%+ ✓
Q10. Shishu श्रेणीत कमाल किती कर्ज?
अ) ₹२५,०00 | ब) ₹५०,000 ✓ | क) ₹१,00,000 | ड) ₹१,२५,000
Q11. CGFMU चे पूर्ण नाव?
अ) Central Guarantee Fund for Micro Undertakings | ब) Credit Guarantee Fund for Micro Units ✓ | क) Corporate Guarantee Fund | ड) Central Grant Fund
Q12. Kishore श्रेणीची रक्कम मर्यादा?
अ) ₹५०,000 पर्यंत | ब) ₹५०,001 ते ₹5,00,000 ✓ | क) ₹5,00,001 ते ₹10,00,000 | ड) ₹10 लाखांवर
Q13. PMMY Online Apply portal कोणते?
अ) mudra.gov.in | ब) pmmy.in | क) udyamimitra.in ✓ | ड) msme.gov.in
Q14. PMMY cumulative (2015-Feb 2025) वितरण?
अ) ₹१५ लाख कोटी | ब) ₹२० लाख कोटी | क) ₹२५ लाख कोटी | ड) ₹३२.४०+ लाख कोटी ✓
Q15. TarunPlus घोषणा कोणत्या Budget मध्ये?
अ) Interim Budget 2024 | ब) Union Budget 2024-25 (23 July 2024) ✓ | क) Interim Budget 2025 | ड) Union Budget 2025-26
Q16. MUDRA Helpline Number?
अ) 1800-200-1234 | ब) 1800-180-1111 | क) 1800-11-0001 | ड) ब आणि क दोन्ही ✓
Q17. PMMY अंतर्गत SC/ST/OBC खात्यांचा वाटा?
अ) ३०% | ब) ४०% | क) ५०% ✓ | ड) ६०%
Q18. PMMY FY25 सरासरी कर्ज रक्कम?
अ) ₹५०,000 | ब) ₹७५,000 | क) ₹१.०२ लाख ✓ | ड) ₹१.५० लाख
Q19. सर्वाधिक MUDRA वितरण करणारे राज्य?
अ) उत्तर प्रदेश | ब) महाराष्ट्र | क) तामिळनाडू ✓ | ड) कर्नाटक
Q20. PMMY चे ब्रीद (Tagline) काय?
अ) “Making in India” | ब) “Self-Reliant India” | क) “Funding the Unfunded” ✓ | ड) “Digital India”
📚 PMMY एक नजरेत — परीक्षेसाठी
🎯 PMMY सुरुवात: 8 एप्रिल 2015 | MUDRA अंतर्गत: SIDBI
🎯 ४ श्रेण्या: Shishu (₹५०,000) | Kishore (₹५L) | Tarun (₹१०L) | TarunPlus (₹२०L)
🎯 तारण: शून्य | CGFMU गॅरंटी | MUDRA Card: RuPay
🎯 Online Apply: udyamimitra.in | Helpline: 1800-180-1111
🎯 एकूण खाती: ५२+ कोटी | वितरण: ₹३२.४०+ लाख कोटी
🎯 महिला: ६८%+ | SC/ST/OBC: ५०% | FY25 सरासरी: ₹१.०२ लाख
🎯 TarunPlus घोषणा: 23 July 2024 (Union Budget) | लागू: 24 Oct 2024
सामग्री तयार केली: Shri Chhatrapati Shivaji Maharaj Career Academy, Pune
Prof. Ratan Sardar | ratansardar.in | 9096171197
UPSC, MPSC, Police Bharti, SSC, Banking, Railway, Talathi परीक्षांसाठी सर्वोत्तम मार्गदर्शन
ही माहिती अधिकृत सरकारी स्रोतांवर (mudra.org.in, PIB, IBEF, bankbazaar.com, cleartax.in) आधारित आहे.
अद्ययावत माहितीसाठी नेहमी mudra.org.in तपासावे. योजनांमध्ये बदल होऊ शकतो. Updated: March 2026.
