RTO Guide Part 2 – वाहन दस्तऐवज, कोर्ट प्रक्रिया, FASTag, तक्रार Format | 2026

📘 PART 2 –

🚦 RTO नियम, कोर्ट प्रक्रिया, FASTag, वाहन दस्तऐवज
व नागरिक तक्रार Format सह

Updated: 14 April 2026 | Motor Vehicles Act 1988 + Amendment 2019 | Maharashtra Special

📋 Part 2 – विषय सूची

Online Challan SMS – न सांगता येतो, काय करावे?
गाडी दुसऱ्याला दिल्यास Challan – कोण जबाबदार?
Court मध्ये कोण हजर राहावे – संपूर्ण प्रक्रिया
पोलीस कोणती वाहने जप्त करतात?
पोलीस Licence / चावी घेतात – काय करावे?
RTI Format – संपूर्ण नमुना
Court Complaint Format – संपूर्ण नमुना
पोलीस तक्रार Format – Online & Offline
Number Plate प्रकार – White, Yellow, Green, Auto
Auto Rickshaw किती प्रवासी घेऊ शकते?
सर्व वाहन Documents Online कसे काढावे?
Maharashtra Best Driving Schools
Toll Charges & FASTag – संपूर्ण माहिती

📱 Online Challan – न सांगता SMS येतो, काय करावे? Important

आता बहुतेक शहरांमध्ये AI-based ANPR (Automatic Number Plate Recognition) Cameras लावण्यात आले आहेत. हे Camera तुमच्या वाहनाची Number Plate Scan करतात आणि नियम तोडल्यास आपोआप e-Challan तयार होते — कोणताही पोलीस न थांबवता थेट SMS येतो!

📨 SMS आल्यास लगेच काय करावे?

SMS मधील Challan Number नोंदवा — तारीख, वेळ, ठिकाण, उल्लंघनाचा प्रकार नीट वाचा
echallan.parivahan.gov.in वर जा → “Check Challan Status” → Vehicle Number टाका → संपूर्ण माहिती तपासा
Photo/Video पुरावा बघा — Portal वर Challan च्या विरुद्ध Camera Evidence असते. ते Download करा
Verify करा — तुम्हीच होता का? GPS History, Dash Cam, Witness तपासा
चालान बरोबर असेल तर 60 दिवसांत Pay करा — अन्यथा Penalty वाढेल
चालान चुकीचा असेल तर Dispute करा — Portal वर “Dispute Challan” पर्याय वापरा

⚠️ सावधान — Fake SMS Scam! काही Fraudsters “Traffic Police” च्या नावाने Fake SMS पाठवतात आणि UPI/Bank Link वर Click करायला सांगतात. कधीही SMS मधील Unknown Link वर Click करू नका! नेहमी थेट echallan.parivahan.gov.in वर जाऊन Check करा.

📷 Camera Challan Dispute कसे करावे?

echallan.parivahan.gov.in → “Dispute Challan” → Challan Number टाका
तुमचा पुरावा Upload करा: GPS Screenshot, Dash Cam Video, Alibi Documents
तुम्ही त्यावेळी दुसऱ्या ठिकाणी होता हे सिद्ध करा
Reference Number मिळवा — Track करत राहा
प्रतिसाद न आल्यास Court मध्ये Appeal करा

✅ महत्त्वाचे: एखाद्या व्यक्तीने RTI दाखल करून Camera Challan चा Photo पुरावा मागितला — Police तो देऊ शकले नाहीत — Court ने Challan रद्द केले! RTI हे तुमचे सर्वात शक्तिशाली हत्यार आहे.

🚗 गाडी दुसऱ्याला दिल्यास Challan – कोण जबाबदार? Alert

⚠️ कायदेशीर सत्य: Motor Vehicles Act नुसार जर तुमच्या नावावर वाहन असेल आणि दुसऱ्या व्यक्तीने ते चालवताना नियम तोडला, तर e-Challan तुमच्या Registered Mobile Number वर येईल — तुमच्याच नावावर! कारण RC तुमच्या नावावर आहे.

📋 वाहन दुसऱ्याला देताना या गोष्टी करा

चालकाकडे Valid Driving Licence आहे का ते तपासा
वाहन कोणाला, कधी, किती वेळासाठी दिले हे लिखित नोंद ठेवा
Insurance Paper, RC, PUC — सर्व वाहनात असल्याची खात्री करा
चालकाला Traffic Rules माहित असल्याची खात्री करा
अल्पवयीन व्यक्तीला गाडी कधीही देऊ नका — पालकाला ₹25,000 दंड + 3 वर्षे कारावास!

⚖️ Challan आल्यावर वाहन मालकाचे पर्याय

Section 180 MV Act – “Owner as Accused”: जर गाडी मालकाने चालकाला Licence नसताना गाडी दिली, तर मालकही दोषी ठरतो. म्हणून नेहमी चालकाचे Licence तपासणे अत्यावश्यक आहे!

Challan मिळाल्यावर तुम्ही त्यावेळी गाडी चालवत नव्हतात हे Proof गोळा करा
ज्याने गाडी चालवली त्याचे नाव, संपर्क, DL Number नोंदवून ठेवा
echallan.parivahan.gov.in वर जाऊन “Dispute Challan” मध्ये खरा चालक कोण होता ते नमूद करा
Traffic Court मध्ये Magistrate समोर Written Affidavit द्या — की “मी गाडी चालवत नव्हतो, खरा चालक [नाव] होता”
खऱ्या चालकाचे Licence तुम्ही Court मध्ये सादर करू शकता
Court खऱ्या चालकाला Summons पाठवेल — दंड त्याच्याकडून वसूल होईल

📝 “वाहन दुसऱ्याला दिले” हे सांगण्यासाठी Affidavit नमुना

प्रतिज्ञापत्र (AFFIDAVIT) मी, [तुमचे पूर्ण नाव], वय [वय] वर्षे, रा. [पूर्ण पत्ता], शपथेवर सांगतो/सांगते की — दिनांक [तारीख] रोजी, वेळ [वेळ] वाजता, माझ्या नावे नोंदणीकृत वाहन क्र. [MH XX XXXX] हे वाहन श्री/सौ. [चालकाचे नाव], DL क्र. [DL Number] यांना माझ्या संमतीने वापरण्यासाठी दिले होते. सदर वेळी मी स्वतः वाहन चालवत नव्हतो/नव्हते. तेव्हा माझ्या नावावर जारी केलेला Challan क्र. [Challan Number] हा चुकीचा आहे. खरा चालक वरील व्यक्ती होती. हे मी शपथेवर सत्य असल्याचे सांगतो/सांगते. दिनांक: __________ स्वाक्षरी: __________ (Notary Stamp आवश्यक — जवळच्या Notary कडे ₹50-100 मध्ये होते)

🏛️ Court मध्ये कोण हजर राहावे – संपूर्ण कायदेशीर प्रक्रिया A to Z

📌 Challan नंतर Court Summons आल्यास

Traffic Challan हे quasi-criminal स्वरूपाचे असते. हे Metropolitan Magistrate Court किंवा Traffic Court मध्ये चालते. Section 200 & 204 CrPC नुसार यांचे निकाल होतात.

🔑 मूलभूत नियम: Challan मध्ये दंड कमी असेल तर Online Pay करता येते. जर तुम्हाला Court मध्ये जायचे असेल, “Not Guilty” Plea द्यायची असेल, किंवा दंड खूप जास्त असेल — तर Magistrate Court मध्ये जाणे आवश्यक आहे.

👤 Court मध्ये कोण जावे?

परिस्थिती	कोण हजर राहावे?	नोट
तुम्ही स्वतः वाहन चालवत होता	तुम्ही स्वतः	सर्व Original Documents घेऊन जा
गाडी दुसऱ्याने चालवली होती	वाहन मालक + खरा चालक दोघेही	Affidavit सादर करा
Challan चुकीचा वाटतो	तुम्ही + शक्यतो वकील	“Not Guilty” Plea द्या
मोठा दंड आणि License जप्ती	तुम्ही + वकील (Advocate) अत्यावश्यक	Advocate आणि सर्व पुरावे
Lok Adalat मध्ये Settlement	तुम्ही स्वतः (वकील optional)	सर्व Documents + किंचित रक्कम
Company/Fleet Vehicle	Authorized Representative + Letter of Authority	Company Seal सह Letter

📋 Court मध्ये जाताना सोबत घ्यायची कागदपत्रे

Original Driving Licence (DL)
Original RC (Registration Certificate)
Original Insurance Policy
Original PUC Certificate
Challan Copy (SMS Screenshot किंवा Print)
सर्व पुरावे: Photos, Videos, GPS Location Proof, Witness Details
Affidavit (आवश्यक असल्यास)
Court Date Slip / Summons

⚖️ Court Process — Step by Step

Court मध्ये पोहोचा: Challan वर नमूद तारीख, वेळ, कोर्ट Hall नंबर पाहून वेळेत पोहोचा
Court Clerk ला Challan Number सांगा: तुमचे नाव Register मध्ये नोंदवले जाईल
Magistrate समोर उभे राहा: तुमचे नाव पुकारले जाईल — शांतपणे पुढे या
Guilty किंवा Not Guilty Plea द्या:
• Guilty Plea: दंड भरा आणि सुटका
• Not Guilty Plea: Court तारीख देईल, पुरावे सादर करा
Not Guilty असल्यास: तुमचे सर्व पुरावे Magistrate ला सादर करा. Court Traffic Officer ला बोलावेल
Traffic Officer पुरावा देऊ शकला नाही तर: Court Challan रद्द करेल!
निकाल: Challan रद्द, दंड कमी किंवा पूर्ण दंड — Court ठरवेल
Receipt घ्या: Court Order / Payment Receipt जपून ठेवा

✅ Lok Adalat — सर्वात फायदेशीर पर्याय: National Lok Adalat मध्ये दंड 50-80% पर्यंत कमी होतो. ₹50,000 चा दंड ₹500 मध्ये निकाली झाला आहे! जिल्हा न्यायालयात Notice Board वर Lok Adalat Date पहा किंवा nalsa.gov.in वर check करा.

🆘 जर Court ला जाणे शक्य नसेल तर?

Authorized Representative: Notarized Power of Attorney देऊन दुसऱ्याला पाठवता येते
Advocate द्वारे: Vakalatnama देऊन वकीलास Court मध्ये पाठवता येते
Online Virtual Court: काही राज्यांमध्ये Virtual Court उपलब्ध आहे — echallan.parivahan.gov.in वर तपासा

🚨 पोलीस कोणती वाहने जप्त करतात? Alert

⚠️ महत्त्वाचे: पोलिसांना वाहन जप्त करण्याचा अधिकार आहे — पण फक्त विशिष्ट परिस्थितींमध्ये, कायद्याच्या चौकटीत. विनाकारण वाहन जप्त करणे बेकायदेशीर आहे आणि त्याविरुद्ध तुम्ही Court मध्ये जाऊ शकता!

📋 कायदेशीर कारणे – वाहन जप्त केव्हा होऊ शकते

कारण	कायद्याचा आधार	मालकाचे अधिकार
Drunk Driving (BAC > 0.03%)	Sec 185 MV Act	Bail नंतर सोडवता येते
Insurance / RC / Permit नाही	Sec 192, 192A, 196	Documents दाखवल्यावर सोडले जाते
अल्पवयीन चालक (18 वर्षांखाली)	Sec 199A	दंड भरल्यावर व पालक आल्यावर
Fitness Certificate नाही (CV)	Sec 56	FC काढल्यावर सोडले जाते
Overloading	Sec 194	अतिरिक्त माल उतरवल्यावर + दंड
15 वर्षांपेक्षा जुने वाहन	CMVR 2025	Scrapping Certificate शिवाय सोडणार नाहीत
Modified Vehicle (Illegally)	Sec 52 MV Act	Modification काढल्यावर + दंड
Race / Stunt करताना	Sec 189 MV Act	Court आदेशानंतर
Hit and Run	Sec 161 MV Act	Court आदेश आवश्यक
Challan पेंडिंग + Blacklisted Vehicle	RTO Order	Challan Pay केल्यावर + RTO NOC

✅ वाहन जप्त झाल्यास काय करावे?

Seizure Receipt घ्या: पोलिसांनी वाहन ताब्यात घेताना लिखित पावती देणे बंधनकारक आहे. पावती नाकारल्यास ती जप्ती बेकायदेशीर आहे!
Reason विचारा: कोणत्या कलमान्वये जप्त केले ते लिखित मागा
Documents व्यवस्थित करा: Missing Document असेल तर काढा (Insurance, PUC, RC)
Traffic Police Station मध्ये जा: Documents सादर करा + दंड भरा
Compounding Fee भरा + Receipt घ्या
Vehicle Release Order मिळवा: हे घेतल्याशिवाय वाहन मिळणार नाही
Court Order लागत असेल तर: Magistrate कडे Bail Application द्या

❌ पोलीस हे करू शकत नाहीत:
• Challan नसताना वाहन जप्त करणे
• Seizure Receipt न देता वाहन ताब्यात घेणे
• वाहन “तडजोड” म्हणून सोडण्याचे पैसे मागणे
• जप्त वाहन RTO Pound मध्ये न ठेवता दुसऱ्या ठिकाणी ठेवणे

🔑 पोलीस Licence किंवा चावी काढून घेतात – हे बेकायदेशीर आहे! Important

⚠️ STOP! तुमचे हक्क जाणा!

पोलीस तुमची वाहनाची चावी काढून घेऊ शकत नाहीत!

पोलीस तुमचे Driving Licence हातात घेऊ शकत नाहीत — फक्त तपासू शकतात!

Section 130 MV Act फक्त “Produce करा” म्हणतो — “Hand Over” नाही!

🔑 वाहनाची चावी (Vehicle Key) बद्दल कायदा

Motor Vehicles Act मध्ये कुठेही पोलिसांना चावी ताब्यात घेण्याचा अधिकार नाही
जर पोलीस चावी काढून घेत असतील तर ते बेकायदेशीर आहे — हे बळजबरी आहे
अपवाद: Drunk Driving — पोलीस तुम्हाला गाडी चालवण्यापासून थांबवू शकतात, पण चावी जप्त करू शकत नाहीत. गाडी जप्त करून Seizure Receipt द्यावी लागेल.

📋 Driving Licence बद्दल कायदा

Section 130(1) MV Act: पोलिसांनी DL तपासणे = “Produce” करणे म्हणजे दाखवणे, हातात देणे नाही
पोलीस DL कायमचे ताब्यात घेऊ शकत नाहीत — फक्त Court Summons नंतर Magistrate आदेशाने DL जप्त होऊ शकते
DL जप्त करण्यासाठी Magistrate चे Written Order आवश्यक आहे
Police DL ताब्यात घेत असेल तर Seizure Receipt मागा — ती न दिल्यास हे बळजबरी आहे

🛡️ चावी/Licence जप्त केल्यास Action Plan:

शांत रहा. Officer चे नाव, Badge Number, Uniform नोंदवा
“मला Seizure Receipt द्या” असे ठामपणे सांगा
Video Recording करा (सार्वजनिक ठिकाणी हा तुमचा हक्क आहे)
तत्काळ Police Helpline 100 वर Call करा
Senior Officer (Inspector/SP) ला Call करण्यास सांगा
ACB (Anti Corruption Bureau) 1064 वर तक्रार करा
नंतर pgportal.gov.in वर Online Complaint नोंदवा
Article 21 (Personal Liberty) अंतर्गत High Court Writ Petition शक्य आहे

📋 RTI Format – संपूर्ण नमुना (Right to Information) Official Format

RTI म्हणजे माहितीचा अधिकार. जर तुम्हाला Challan चा पुरावा, Camera Footage, Traffic Officer ची माहिती, किंवा कोणत्याही सरकारी निर्णयाचे कारण हवे असेल तर RTI हे सर्वात प्रभावी हत्यार आहे!

✅ RTI ची फी फक्त ₹10! BPL (गरिबी रेषेखालील) नागरिकांसाठी मोफत. उत्तर देण्याची मुदत 30 दिवस. न मिळाल्यास First Appeal 30 दिवसात, Second Appeal/Complaint State Information Commission कडे.

📝 RTI Application – संपूर्ण नमुना

सेवेत, लोक माहिती अधिकारी (Public Information Officer), [विभागाचे नाव: उदा. Traffic Police Department / RTO Office], [पूर्ण पत्ता] विषय: माहितीच्या अधिकार अधिनियम 2005 अंतर्गत माहितीची मागणी महाशय/महाशया, मी, [तुमचे पूर्ण नाव], वय [वय], रा. [संपूर्ण पत्ता], Mobile: [Mobile Number] खालील माहिती मागवत आहे/आहे: 1. दिनांक [तारीख] रोजी, वेळ [वेळ], [ठिकाण/Road/Camera Location] येथे वाहन क्र. [Vehicle Number] विरुद्ध जारी केलेल्या Challan क्र. [Challan Number] संबंधी: अ) सदर Challan कोणत्या Camera/Officer द्वारे नोंदवला गेला? ब) सदर Challan चा Photo/Video पुरावा उपलब्ध करा. क) Challan जारी करणाऱ्या Officer चे नाव, बॅज क्रमांक, पदनाम द्यावे. ड) सदर Camera/Speed Gun ची Calibration Certificate व Last Testing Date द्यावी. 2. [इतर माहिती जी हवी असेल ती] सोबत ₹10 चे Postal Order / Court Fee Stamp (Application Fee) जोडत आहे. आपणास विनंती आहे की वरील माहिती RTI Act 2005, Section 7(1) अंतर्गत 30 दिवसांच्या आत पुरवावी. आपला विश्वासू, दिनांक: __________ [स्वाक्षरी] [नाव]

🌐 Online RTI कसे करावे?

rtionline.gov.in वर जा
“Submit Request” वर Click करा
Ministry/Department निवडा: “Ministry of Home Affairs” किंवा “State Police”
RTI Application Text लिहा (मराठी किंवा इंग्रजीत)
Online ₹10 Fee भरा (BPL असल्यास Free)
Registration Number मिळेल — Track करत राहा

📋 RTI Online Portal 📜 Maharashtra SIC (Appeal)

⚖️ Court Complaint Format – Challan विरुद्ध Legal Format

ℹ️ हे Format कधी वापरावे: Challan चुकीचा आहे असे वाटत असेल, Online Dispute ला प्रतिसाद नसेल, किंवा Traffic Police ने बेकायदेशीर वागणूक दिली असेल.

📝 Magistrate Court मधील Application Format

प्रति, माननीय न्यायदंडाधिकारी (Judicial/Metropolitan Magistrate), [Court चे नाव व पत्ता] अर्जदार: [तुमचे पूर्ण नाव] [पत्ता, Mobile, Email] विरोधात: Traffic Police Inspector / Officer [Officer चे नाव व Badge Number, जर माहित असेल तर] [Traffic Police Station चा पत्ता] विषय: चुकीच्या / बेकायदेशीर Traffic Challan रद्द करण्याबाबत अर्ज महाशय, अर्जदार नम्रपणे सादर करतो / करते की: 1. दिनांक [तारीख] रोजी, वेळ [वेळ], [ठिकाण] येथे माझ्या वाहन क्र. [Vehicle Number] विरुद्ध Challan क्र. [Challan Number] जारी करण्यात आला. 2. सदर Challan हा खालील कारणांमुळे चुकीचा / बेकायदेशीर आहे: (कारण 1): [उदा. मी त्यावेळी त्या ठिकाणी नव्हतो — पुरावा जोडत आहे] (कारण 2): [उदा. माझे Digital Documents valid असताना पोलिसांनी नाकारले] (कारण 3): [उदा. Challan वर Officer चे नाव/Badge नाही] 3. सोबत जोडलेले पुरावे: – पुरावा 1: [GPS/Dash Cam/Photos/Witness Details] – पुरावा 2: [mParivahan Screenshot of valid documents] – पुरावा 3: [RTI Response / Camera Evidence नसल्याचे प्रमाण] 4. अर्जदाराने ऑनलाईन Dispute दाखल केला होता दिनांक [तारीख] Reference No. [Ref Number] — परंतु [30/60] दिवसांत कोणताही प्रतिसाद मिळाला नाही. म्हणून विनंती आहे की — अ) सदर Challan क्र. [Number] रद्द करण्यात यावे. ब) आवश्यक तपासणी करण्याचे आदेश Traffic Officer ला द्यावेत. क) या प्रकारच्या बेकायदेशीर कृत्यावर योग्य ती कारवाई करावी. दिनांक: __________ अर्जदाराची स्वाक्षरी: __________ [नाव] संलग्नके (Enclosures): 1. Challan Copy 2. [सर्व पुरावे] 3. mParivahan / DigiLocker Documents Screenshot 4. RTI Response (असल्यास)

📝 पोलीस तक्रार Format – Online & Offline Format

Online Complaint – pgportal.gov.in

🌐 Portal: https://pgportal.gov.in/
Submit Request → Ministry: Ministry of Home Affairs → State Police → तक्रार लिहा

📝 Written Police Complaint Format (Offline)

प्रति, पोलीस अधीक्षक / उपायुक्त (SP / DCP), [जिल्हा/शहर] पोलीस विभाग, [पत्ता] प्रेषक: [तुमचे पूर्ण नाव] [पत्ता, Mobile Number, Email] विषय: Traffic Police Officer [Officer चे नाव/Badge] यांच्याविरुद्ध बेकायदेशीर वागणुकीबाबत तक्रार महाशय, मी नम्रपणे खालील घटनेची तक्रार नोंदवत आहे: 1. घटनेची तारीख व वेळ: [तारीख] [वेळ] 2. घटनेचे ठिकाण: [संपूर्ण पत्ता/Road Name] 3. संबंधित Officer: [नाव / Badge No / पोलीस Station] घटनाक्रम (सविस्तर): [काय झाले ते तपशीलवार लिहा — वेळ, संवाद, Officer ची भाषा, कृती] 4. बेकायदेशीर कृत्ये: अ) [उदा. बिनाकारण वाहन अडवले] ब) [उदा. Digital Documents नाकारले] क) [उदा. तडजोडीसाठी पैसे मागितले – लाचखोरी] ड) [उदा. Challan Receipt दिली नाही] 5. साक्षीदार (Witnesses): – [साक्षीदार 1 चे नाव, संपर्क] – [साक्षीदार 2 चे नाव, संपर्क] 6. पुरावे: – Video Recording: [होय/नाही] – Photos: [जोडत आहे] – SMS/Call Records: [जोडत आहे] म्हणून विनंती की — अ) संबंधित Officer विरुद्ध विभागीय चौकशी करावी. ब) माझ्याकडून बेकायदेशीर पैसे वसूल केले असल्यास ते परत करावेत. क) भविष्यात असे होऊ नये यासाठी कारवाई करावी. ड) माझ्या तक्रारीची Acknowledgement द्यावी. दिनांक: __________ तक्रारदाराची स्वाक्षरी: __________

📱 Online Complaint Links

📝 pgportal.gov.in 🚔 Maharashtra Police ⚖️ Human Rights 🚦 Mumbai Traffic Police

🚗 Number Plate प्रकार – White, Yellow, Green, Black आणि बरेच काही Visual Guide

भारतात Number Plate चा रंग वाहनाचा प्रकार आणि उद्देश सांगतो. हे नियम Motor Vehicles Act 1988 अंतर्गत येतात. HSRP (High Security Registration Plate) आता सर्व वाहनांसाठी अनिवार्य आहे!

🎨 Number Plate रंग आणि अर्थ

MH 12 AB 1234

⬜ पांढरा Background / काळी अक्षरे

खाजगी वाहन — Cars, Bikes (Personal Use). व्यावसायिक उद्देशासाठी वापरता येत नाही.

MH 12 AB 1234

🟡 पिवळा Background / काळी अक्षरे

व्यावसायिक वाहन — Taxi, Auto, Bus, Truck. Commercial DL + Permit आवश्यक.

MH 12 AB 1234

🟢 हिरवा Background / पांढरी अक्षरे (Private EV)
हिरवा / पिवळी अक्षरे (Commercial EV)

Electric Vehicle — EV Car, E-Rickshaw. Toll Exemption व Tax Benefits.

MH 12 AB 1234

⬛ काळा Background / पिवळी अक्षरे

Self-Drive Rental — Zoomcar, Revv सारखे. Commercial पण Regular DL चालते.

🇮🇳 INDIA

🔴 लाल Background / पांढरी अक्षरे + Emblem

राष्ट्रपती / राज्यपाल वाहने. Registration Number नसतो.

CC 1234

🔵 निळा Background / पांढरी अक्षरे

Foreign Diplomats / Embassy वाहने. CC=Consular, DC=Diplomat.

↑ 001 A 1234

🟡 पिवळा + वरचा Arrow

लष्करी वाहने (Army/Military). Arrow = Defence.

T 01/26 MH 1234

🟡 Temp: लाल अक्षरे, पिवळा Background

Temporary Registration — नवीन वाहन, 1 महिना Valid. नंतर Permanent RC काढणे अनिवार्य.

🔒 HSRP (High Security Registration Plate) – अनिवार्य

⚠️ महत्त्वाचे 2025-2026 Update: HSRP आता सर्व वाहनांसाठी अनिवार्य आहे. महाराष्ट्राने 31 मार्च 2025 ची Deadline ठेवली होती. February 2026 पासून Maharashtra Transport Department ने Non-HSRP वाहनांवर कारवाई सुरू केली — दंड ₹1,000 + Documents Check.

Aluminium ची बनलेली — Tamper-proof
Chromium-based Hologram (Ashoka Chakra)
10-digit Laser-etched PIN — National Database शी linked
Non-removable Snap Lock — काढणे अशक्य
HSRP साठी: bookmyhsrp.com किंवा जवळच्या RTO Authorized Center

📐 Number Plate Rules

नियम	तपशील
अक्षरांचा आकार	65mm उंची, 10mm जाडी, 10mm अंतर
Font	English Letters + Arabic Numerals — कोणताही Fancy Font नाही
Plates कुठे?	वाहनाच्या Front आणि Rear दोन्ही ठिकाणी अनिवार्य
Regional Language	MoRTH ने बंदी घातली आहे — फक्त English
VIP Numbers	संख्याच Special असते — Plate Rules समान
Plate झाकणे	बेकायदेशीर — दंड शक्य
BH Series	Central Govt / Transfer Job साठी — State बदलताना Re-registration नाही

🛺 Auto Rickshaw – किती प्रवासी घेऊ शकते? नियम काय? Maharashtra Rules

🛺 Standard 3-Wheeler Auto Rickshaw (CNG/Petrol) – महाराष्ट्र:
Driver + 3 Passengers = एकूण 4 जण — हे Standard आहे.
Mumbai/Pune मध्ये Driver + 3 Passengers = 4 जण अनिवार्य.

Auto चा प्रकार	जास्तीत जास्त प्रवासी	नोट
Standard 3-Wheeler Auto (CNG/Petrol) – Mumbai/Pune	Driver + 3 Passengers	महानगर क्षेत्रासाठी नियम
6-Seater Auto (Rural Maharashtra)	Driver + 6 Passengers	ग्रामीण भागासाठी परवानगी; Permit आवश्यक
E-Rickshaw (Standard)	Driver + 3 Passengers (4+1)	E-Rickshaw Regulations 2014 नुसार
Pink E-Rickshaw (Maharashtra Scheme)	Driver + 3 Passengers	महिला चालक; फक्त महिला प्रवासी
Diesel 6-Seater Auto (Nagpur/Vidarbha)	Driver + 5-6 (Permit नुसार)	20 वर्षांनंतर बंद; Permit Required

💰 Auto Rickshaw Fare – Mumbai/Maharashtra (1 Feb 2025 पासून)

📊 नवीन Tariff (1 February 2025 पासून लागू):
• Minimum Fare: ₹26
• Per KM Rate: ₹17.14
• Midnight Surcharge (12 AM – 5 AM): 25% अतिरिक्त
• Luggage Charge: ₹5 प्रति बॅग
• Waiting Charge: प्रति तास अतिरिक्त

📲

Authentic Tariff Card Download: Maharashtra Motor Vehicle Department कडून QR Code Scan करून अधिकृत Tariff Card Download करता येते: transport.maharashtra.gov.in

⚖️ Auto Rickshaw नागरिकांचे अधिकार

Auto चालक प्रवास नाकारू शकत नाही — नाकारल्यास तक्रार करा
Tariff Card Auto मध्ये दिसेल अशा ठिकाणी लावणे बंधनकारक
Meter Tamper केलेले आढळल्यास: RTO Helpline वर तक्रार करा
Auto मध्ये Driver चा License Card (Badge/ID) दिसणे बंधनकारक
जास्त भाडे मागितल्यास: 1800-22-6630 (Maharashtra Transport Helpline)

📄 सर्व वाहन Documents Online कसे काढावे? (Agent शिवाय!) Save Money

⚠️ Agent ला जास्त पैसे देऊ नका! सर्व Documents Government Portal वरून घरबसल्या काढता येतात. Agent ₹500-2,000 घेतात त्याऐवजी फक्त सरकारी Fee भरा!

🪪 1. Driving Licence (DL) – Online Apply

✅ Official Portal: sarathi.parivahan.gov.in

Step 1 – Learner’s Licence (LL) साठी: sarathi.parivahan.gov.in → Maharashtra Select → “Apply for Learner’s Licence” → Form 2 Online भरा → Documents Upload → Fee Pay → LL Test Slot Book → RTO त जाऊन Computer Test द्या
LL नंतर 30 दिवसांनी Permanent DL साठी: “Apply for Driving Licence” → Form 4 भरा → Documents Upload → DL Test Slot Book → RTO त Practical Test द्या → Pass झाल्यावर Smart Card DL घरी येतो

DL साठी Documents:

Aadhaar Card (ID + Address Proof)
Passport Size Photos (3-4)
Age Proof: Birth Certificate / School LC / Passport
Form 1 (Medical Self-Declaration) – 40 वर्षांखालील
Form 1A (Medical Certificate from Doctor) – 40 वर्षांवरील
Learner’s Licence (LL) – Permanent DL साठी

DL Fees (approximate):

Service	Fee
Learner’s Licence Fee	₹150
Driving Licence (Smart Card)	₹200
DL Test Fee	₹300
DL Renewal	₹200
Duplicate DL	₹200
एकूण अंदाजे	₹716 (Total)

🪪 Sarathi Portal – DL Apply

🚗 2. RC (Registration Certificate) – Online Services

✅ Official Portal: vahan.parivahan.gov.in

RC Check/Download: parivahan.gov.in → Vehicle Related Services → RC Details
RC Transfer: वाहन विकल्यास Online Form 29/30 भरा
Duplicate RC: FIR + Application + Fee
Address Change: Online Sarathi Portal वर
Hypothecation Remove (Loan Fitoff): Bank NOC सह Online

🚗 Vahan Portal – RC Services

🛡️ 3. Motor Insurance – Online काढा

Third Party Insurance: PolicyBazaar, Coverfox, Acko, Digit, HDFC Ergo वर Online Compare करा
किमान Third Party अनिवार्य — विनाविमा वाहन चालवणे बेकायदेशीर (दंड ₹2,000-4,000)
Insurance Verify करा: vahan.parivahan.gov.in वर RC Number टाकल्यावर Insurance Details दिसतात

🌬️ 4. PUC Certificate (Pollution Under Control) – Online/Offline

जवळच्या Authorized PUC Center वर जा (Petrol Pumps, Service Centers)
Fee: Two-Wheeler ~₹60-100 | Car ~₹100-150
Digital PUC mParivahan App मध्ये आपोआप येतो
PUC Expiry: BS-VI वाहने – 1 वर्ष | जुनी वाहने – 6 महिने
PUC नसल्यास दंड: ₹10,000!

🏠 5. सर्व Documents DigiLocker मध्ये कसे जोडावे?

digilocker.gov.in किंवा DigiLocker App Open करा
Aadhaar Number ने Sign Up / Login करा
“Search Documents” मध्ये “Ministry of Road Transport” शोधा
“Driving Licence” किंवा “Vehicle RC” Select करा
DL Number / Vehicle Number टाका → Documents Auto-Fetch होतात
Insurance: Insurance Company च्या DigiLocker Partner असल्यास Auto-Fetch
सर्व Documents आता 24/7 Digital स्वरूपात उपलब्ध!

📱 DigiLocker 🚗 Parivahan

🏫 Maharashtra मधील Driving School – Agent शिवाय, थेट Apply करा!

✅ सरकारी Driving Training Centres (Government-Run): महाराष्ट्र सरकार आणि RTO अनेक ठिकाणी अधिकृत Driving Training Centres चालवतात. येथे Agent शिवाय थेट Apply करता येते.

🏛️ Government-Run Driving Training Centres

संस्था	शहर	संपर्क/Link
IDTR (Institute of Driving & Traffic Research) Pune	Pune	MSRDC / NHAI ने उभारलेले — transport.maharashtra.gov.in
RTO-Affiliated Driving Schools	Mumbai, Pune, Nashik, Nagpur, Aurangabad	sarathi.parivahan.gov.in वर “Find Driving School” करा
IDTR Nagpur	Nagpur	Govt of Maharashtra Transport Dept

🌐 Online Driving School शोधण्याची प्रक्रिया

sarathi.parivahan.gov.in → Maharashtra Select करा
“Driving School” किंवा “Approved Driving Schools” Option शोधा
तुमच्या जिल्ह्यानुसार Filter करा
RTO-Approved Schools ची List मिळेल — License Number, Fees, Contact सह
थेट Contact करा — Agent मध्यस्थ नको

💡 Driving School निवडताना हे तपासा

School कडे RTO Approved License आहे का? (sarathi.parivahan.gov.in वर Verify करा)
Fees किती? — सरकारी नियमाप्रमाणे जास्त नको
Practice Track आहे का? Simulator आहे का?
Certificate मिळते का? (DL Exam मध्ये उपयुक्त)
Agent कडून School न निवडता थेट RTO Approved School कडे जा

💸 Agent चे जास्त पैसे टाळा: काही Agent Driving School, DL, RC Services साठी ₹1,000 ते ₹5,000 जास्त घेतात. सर्व Services sarathi.parivahan.gov.in आणि vahan.parivahan.gov.in वर स्वतः Online करता येतात. सरकारी Fee फक्त ₹150-716 आहे!

🛣️ Toll Charges & FASTag – संपूर्ण माहिती 2025 Update

🔖 FASTag म्हणजे काय?

FASTag म्हणजे RFID (Radio Frequency Identification) Sticker जो वाहनाच्या Wind Shield वर लावला जातो. Toll Plaza जवळ गेल्यावर आपोआप पैसे कापले जातात — थांबण्याची गरज नाही!

⚠️ FASTag अनिवार्य – April 1, 2025 पासून: महाराष्ट्रात सर्व Toll Plazas वर FASTag अनिवार्य झाले आहे. FASTag नसल्यास दुप्पट Toll आकारला जातो — Cash, Card, UPI ने भरले तरी! केवळ School Bus आणि State Transport ला सवलत.

💳 FASTag कसा मिळवायचा?

पद्धत	कुठे?	किती?
Online (Bank Portal)	HDFC, SBI, ICICI, Bank of Maharashtra, Axis बँकेच्या वेबसाईट	Tag: ₹100 + Security Deposit ₹200 + First Recharge ₹200
NHAI FASTag (Amazon)	amazon.in वर “NHAI FASTag” शोधा	Bank-Neutral — नंतर कोणत्याही Bank ला Link करा
Toll Plaza POS	जवळच्या National Highway Toll Plaza	तत्काळ मिळतो
Petrol Pump / Banks	Select Petrol Pumps, Bank Branches	KYC Documents आवश्यक

🔋 FASTag Recharge – Online Links

NHAI Official App: “My FASTag” App (Android/iOS) Download करा
Rajmarg Yatra App: Annual Pass साठी (nhai.gov.in)
UPI (Paytm, Google Pay, PhonePe): UPI ID: netc.[VehicleNumber]@[bankname]
Bank Portal / App: तुमच्या Bank च्या App मधून थेट Recharge

🚦 IHMCL FASTag Official 🛣️ NHAI Portal 💳 FASTagPro Recharge

🎫 FASTag Annual Pass – 2025 नवीन!

✅ NHAI FASTag Annual Pass (15 August 2025 पासून):
• किंमत: ₹3,075 (GST सह)
• Validity: 1 वर्ष किंवा 200 Trips (जे आधी संपेल)
• फक्त Non-Commercial Private Vehicles साठी
• Activation: 2 तासांत SMS येतो
• खरेदी: Rajmarg Yatra App किंवा NHAI Portal

📊 Maharashtra Toll Charges – उदाहरणे (April 2025 नंतर)

Highway	Route	Car (Single Trip)	नोट
Mumbai-Pune Expressway	Mumbai → Pune	~₹320-360	MSRDC operated; FASTag अनिवार्य
Samruddhi Mahamarg	Mumbai → Nagpur (701 km)	₹1,445	April 2025 Revised Rate
Mumbai-Goa Highway (NH66)	Multiple Plazas	₹50-200 per Plaza	NHAI operated
Pune-Nashik Expressway	Pune → Nashik	~₹200-280	FASTag Mandatory
Two-Wheeler (General)	Most Highways	अनेक ठिकाणी Free	Highway नुसार बदलते

⚠️ FASTag समस्या आल्यास

FASTag Balance नाही: Auto-Deduct Blacklist होतो — नेहमी Balance ठेवा
Toll Plaza वर FASTag काम केले नाही: 1033 (NHAI Helpline) वर Call करा
Wrong Deduction: तुमच्या Bank च्या FASTag App मध्ये Dispute करा
FASTag Complaint Email: nodal@ihmcl.com
Monthly Pass: nhai.gov.in → “FASTag Monthly Pass” — Local Commuters साठी सवलत

💡

KYC Limit: Full KYC FASTag मध्ये जास्तीत जास्त ₹2,00,000 Recharge होते. Non-KYC FASTag मध्ये ₹10,000 मर्यादा आहे. नेहमी Full KYC FASTag वापरा!

🔗 सर्व महत्त्वाचे Official Links – एका ठिकाणी

उद्देश	Link
eChallan Check/Pay/Dispute	echallan.parivahan.gov.in
Parivahan (RC, Insurance, DL)	parivahan.gov.in
Driving Licence Apply/Renew	sarathi.parivahan.gov.in
RC / Vehicle Services	vahan.parivahan.gov.in
DigiLocker (Digital Documents)	digilocker.gov.in
Grievance/Complaint	pgportal.gov.in
RTI Online	rtionline.gov.in
NHAI / FASTag	nhai.gov.in \| ihmcl.co.in
HSRP Booking	bookmyhsrp.com
Maharashtra Transport Dept	transport.maharashtra.gov.in
Maharashtra Police	mahapolice.gov.in
Mumbai Traffic Police	mumbaitrafficpolice.gov.in
Lok Adalat (NALSA)	nalsa.gov.in
National Human Rights Commission	nhrc.nic.in
National SC Commission	ncsc.nic.in

📞 महत्त्वाचे Helpline Numbers

Helpline	Number
Police Emergency	100
National Emergency	112
Anti Corruption Bureau (ACB)	1064
Traffic Helpline (Delhi)	1095
NHAI FASTag Helpline	1033
Maharashtra CM Helpline	1800-120-8040
Maharashtra Transport	1800-22-6630
Road Accident Emergency	1073
Women Helpline	1091
FASTag Balance (Missed Call)	+91-8884333331

⚠️ अंतिम इशारा – नागरिकांसाठी

⚠️ पोलिसांना घाबरू नका! तुमचे कायदेशीर हक्क ओळखा. बेकायदेशीर दंड भरू नका!

🔑 लाच देऊ नका | 📋 Receipt घ्या | 📱 Digital Docs Valid आहेत

⚖️ Challan चुकीचा असेल तर Court मध्ये जा | 📝 RTI हे तुमचे शस्त्र आहे

🚨 Fake SMS वर Click करू नका | 🛣️ FASTag Balance नेहमी ठेवा

🇮🇳 पोलिसांना घाबरू नका, कायद्याला ओळखा!

हा लेख पूर्णपणे कायदेशीर माहिती आणि जनजागृतीसाठी.

Motor Vehicles Act 1988 | Amendment Act 2019 | RTI Act 2005 | Updated: 14 April 2026

⚠️ हा लेख कायदेशीर सल्ला नाही. विशिष्ट प्रकरणांसाठी Advocate चा सल्ला घ्या.

📢 हे शेअर करा – इतर नागरिकांनाही जागरूक करा!

🚦 RTO नियम, कोर्ट प्रक्रिया, FASTag, वाहन दस्तऐवजव नागरिक तक्रार Format सह

📋 Part 2 – विषय सूची

📱 Online Challan – न सांगता SMS येतो, काय करावे? Important

📨 SMS आल्यास लगेच काय करावे?

📷 Camera Challan Dispute कसे करावे?

🚗 गाडी दुसऱ्याला दिल्यास Challan – कोण जबाबदार? Alert

📋 वाहन दुसऱ्याला देताना या गोष्टी करा

⚖️ Challan आल्यावर वाहन मालकाचे पर्याय

📝 “वाहन दुसऱ्याला दिले” हे सांगण्यासाठी Affidavit नमुना

🏛️ Court मध्ये कोण हजर राहावे – संपूर्ण कायदेशीर प्रक्रिया A to Z

📌 Challan नंतर Court Summons आल्यास

👤 Court मध्ये कोण जावे?

📋 Court मध्ये जाताना सोबत घ्यायची कागदपत्रे

⚖️ Court Process — Step by Step

🆘 जर Court ला जाणे शक्य नसेल तर?

🚨 पोलीस कोणती वाहने जप्त करतात? Alert

📋 कायदेशीर कारणे – वाहन जप्त केव्हा होऊ शकते

✅ वाहन जप्त झाल्यास काय करावे?

🔑 पोलीस Licence किंवा चावी काढून घेतात – हे बेकायदेशीर आहे! Important

⚠️ STOP! तुमचे हक्क जाणा!

🔑 वाहनाची चावी (Vehicle Key) बद्दल कायदा

📋 Driving Licence बद्दल कायदा

🛡️ चावी/Licence जप्त केल्यास Action Plan:

📋 RTI Format – संपूर्ण नमुना (Right to Information) Official Format

📝 RTI Application – संपूर्ण नमुना

🌐 Online RTI कसे करावे?

⚖️ Court Complaint Format – Challan विरुद्ध Legal Format

📝 Magistrate Court मधील Application Format

📝 पोलीस तक्रार Format – Online & Offline Format

Online Complaint – pgportal.gov.in

📝 Written Police Complaint Format (Offline)

📱 Online Complaint Links

🚗 Number Plate प्रकार – White, Yellow, Green, Black आणि बरेच काही Visual Guide

🎨 Number Plate रंग आणि अर्थ

🔒 HSRP (High Security Registration Plate) – अनिवार्य

📐 Number Plate Rules

🛺 Auto Rickshaw – किती प्रवासी घेऊ शकते? नियम काय? Maharashtra Rules

💰 Auto Rickshaw Fare – Mumbai/Maharashtra (1 Feb 2025 पासून)

⚖️ Auto Rickshaw नागरिकांचे अधिकार

📄 सर्व वाहन Documents Online कसे काढावे? (Agent शिवाय!) Save Money

🪪 1. Driving Licence (DL) – Online Apply

DL साठी Documents:

DL Fees (approximate):

🚗 2. RC (Registration Certificate) – Online Services

🛡️ 3. Motor Insurance – Online काढा

🌬️ 4. PUC Certificate (Pollution Under Control) – Online/Offline

🏠 5. सर्व Documents DigiLocker मध्ये कसे जोडावे?

🏫 Maharashtra मधील Driving School – Agent शिवाय, थेट Apply करा!

🏛️ Government-Run Driving Training Centres

🌐 Online Driving School शोधण्याची प्रक्रिया

💡 Driving School निवडताना हे तपासा

🛣️ Toll Charges & FASTag – संपूर्ण माहिती 2025 Update

🔖 FASTag म्हणजे काय?

💳 FASTag कसा मिळवायचा?

🔋 FASTag Recharge – Online Links

🎫 FASTag Annual Pass – 2025 नवीन!

📊 Maharashtra Toll Charges – उदाहरणे (April 2025 नंतर)

⚠️ FASTag समस्या आल्यास

🔗 सर्व महत्त्वाचे Official Links – एका ठिकाणी

📞 महत्त्वाचे Helpline Numbers

⚠️ अंतिम इशारा – नागरिकांसाठी

🇮🇳 पोलिसांना घाबरू नका, कायद्याला ओळखा!

Read Also