Real Estate Document Verification Guide Marathi – Part 2 | Property Papers Check & Legal Verification

Real Estate Fraud Guide Part 2 — Document Verification | ratansardar.in

📚 या Guide चे 4 Parts — Navigation:

Part 1: परिचय व प्रकार Part 2: Document Verification Part 3: Legal Process Part 4: Protection & Technology

Table of Contents

📋 Part 2 — विषय सूची

Property Documents — सम्पूर्ण Overview
7/12 उतारा (Satbara Utara) — विस्तृत माहिती
Property Card — शहरी जमीन नोंद
Sale Deed / खरेदीखत — Verification
Encumbrance Certificate — कर्जबाजारी तपासणी
RERA Verification — Builder Project Check
Online Verification Portals — Maharashtra
Complete Due Diligence Checklist
Home Loan Documentation Verification
Mutation / नामांतर Process
Professional Title Search
Document Fraud Red Flags

📌 Part 2 का महत्त्वाचे आहे?

Property fraud च्या 82% cases मध्ये document verification न केल्यामुळे fraud झाले. Document verification म्हणजे केवळ documents बघणे नव्हे — तर प्रत्येक document authentic sources वर cross-verify करणे. हा Part तुम्हाला कोणते documents लागतात, ते कुठे verify करायचे, आणि fraud documents कसे ओळखायचे हे सांगेल.

1. Property Documents — सम्पूर्ण Overview

Property खरेदी करताना दोन प्रकारचे documents असतात: (A) Title Documents — property ची मालकी सिद्ध करणारे, आणि (B) Supporting Documents — property ची legal status, physical details, आणि approvals सांगणारे.

1.1 Title Documents (मालकी सिद्ध करणारे)

Document	उद्देश	कुणाकडे असतो	Validity
Sale Deed (खरेदीखत)	मालकी हस्तांतरणाचा मुख्य document	Current owner	Permanent — Registered असेल तर
7/12 Utara	Rural/agricultural land record	Revenue Department	Current record — नियमित update होतो
Property Card	Urban land record (City Survey)	City Survey Office	Current record
Index II	Registration record — Sub-Registrar कडील	Sub-Registrar Office	Registration date पासून valid
Gift Deed / Will	Gift/Inheritance ने मिळालेल्या property साठी	Beneficiary	Will — Probate नंतर valid
Partition Deed	Joint property विभाजनाचा document	All partition parties	Registered असेल तर valid

1.2 Supporting Documents (सहायक कागदपत्रे)

Document	उद्देश	कुणाकडून मिळवावे
Encumbrance Certificate (EC)	Property वर कर्ज/liens आहेत का?	Sub-Registrar Office / Online Portal
NA Permission Order	शेतजमीन Non-Agricultural झाली आहे का?	District Collector Office
Building / Development Permission	Construction legal आहे का?	Municipal Corporation / Gram Panchayat
Occupancy Certificate (OC)	Building habitation साठी ready आहे का?	Municipal Corporation
Completion Certificate (CC)	Construction approved plan नुसार झाले का?	Municipal Corporation
Property Tax Receipts	Property tax dues नाहीत ना?	Municipal Corporation
RERA Registration Certificate	Builder project RERA registered आहे का?	maharera.mahaonline.gov.in
Society NOC (Housing Society)	Society ने transfer approve केला आहे का?	Housing Society
Share Certificate	Housing Society membership proof	Housing Society
Khata Certificate	Municipal record of property ownership	Municipal Corporation

2. 7/12 उतारा (Satbara Utara) — विस्तृत माहिती

7/12 उतारा हे महाराष्ट्रातील ग्रामीण जमिनीचे सर्वात महत्त्वाचे document आहे. “7/12” म्हणजे Maharashtra Land Revenue Code च्या Form 7 (खाते नोंद) आणि Form 12 (लागवड नोंद) यांचे combination. हा Taluka Revenue Office (Talathi) कडे असतो.

2.1 7/12 उतारा मध्ये काय असते?

📋 Form 7 — खाते नोंद

जमिनीचा Survey Number
मालकाचे नाव (खातेदार)
Area (एकर/हेक्टर)
Cultivation type
Encumbrances (कर्ज/बोजा)
Possession type

🌾 Form 12 — लागवड नोंद

Khata number
Crop details (पिके)
Irrigated/Rain-fed status
Land classification
Revenue assessment

2.2 7/12 Online Verification — Step-by-Step

Portal उघडा: bhulekh.mahabhumi.gov.in — हे Maharashtra Government चे official land records portal आहे.

Region Select करा: Amravati, Aurangabad, Konkan, Nashik, Pune, Nagpur — यापैकी योग्य region select करा.

District, Taluka, Village Select करा: जमीन कुठे आहे ते select करा.

Search Type निवडा: Survey Number, Khata Number, किंवा मालकाचे नाव यापैकी एकाने search करा.

7/12 पहा आणि Compare करा: Online 7/12 आणि Seller ने दिलेला 7/12 compare करा. नाव, area, survey number जुळतात का?

Digitally Signed Copy Download करा: Portal वरून Digitally Signed 7/12 download करा — हे court मध्ये valid आहे.

2.3 7/12 मध्ये Fraud ओळखण्याचे Signs

Red Flag	Meaning	Action
Online आणि Physical 7/12 मध्ये फरक	Physical 7/12 altered किंवा fake आहे	Online version च trust करा, physical reject करा
Encumbrances Column रिकामे नाही	Property वर कर्ज/बोजा आहे	Debt clear केल्याशिवाय खरेदी नाही
Seller चे नाव नाही	Seller खरा मालक नाही	Seller ची ownership chain verify करा
Government / Forest Land classification	खरेदी legal नाही	Deal reject करा
Multiple owners (सहमालक)	सर्व owners नी consent दिले पाहिजे	सर्व co-owners ची signatures घ्या
Recent sudden mutation	Title नुकताच transfer झाला — suspicious	Mutation documents आणि history verify करा

🌐 Official Portal: bhulekh.mahabhumi.gov.in

Maharashtra Government Land Records — 7/12, 8A, Mutation Register यासाठी.

Link: https://bhulekh.mahabhumi.gov.in

काय मिळते: 7/12 Utara, 8A Khate Utara, Mutation Details, Digitally Signed Copies

Availability: 24/7 Online, Free of cost

3. Property Card — शहरी जमीन नोंद

Property Card (City Survey Record) हे शहरी भागातील जमिनीचे सरकारी record आहे. Municipal Corporation / Nagarpalika क्षेत्रात असलेल्या properties साठी 7/12 ऐवजी Property Card वापरले जाते.

3.1 Property Card मध्ये काय असते?

City Survey Number: शहरातील unique property identification number
Owner’s Name (मालकाचे नाव): Current owner च्या नावाची नोंद
Area: Plot area (sq meters किंवा sq feet)
Class of Occupancy: Freehold, Leasehold, Government lease
Encumbrances: Mortgages, liens, court orders
Mutation History: मागील owner changes

3.2 Property Card Online Verification

Mumbai साठी: mcgm.gov.in — Greater Mumbai Municipal Corporation portal. City Survey Number enter करून Property Card पहा.

Pune साठी: pmccare.in — Pune Municipal Corporation portal. Property details, tax dues, ownership records.

Nagpur साठी: nagpuronline.com — NMC portal. Property records, assessment records.

Other Cities: dlr.maharashtra.gov.in — Department of Land Records, Maharashtra. Offline City Survey Office ला visit करा.

⚠️ Property Card vs. 7/12 — कधी काय लागते?

Area Type	Document	Authority
Rural / Agricultural Area	7/12 उतारा	Talathi / Revenue Department
Urban / City Area	Property Card (City Survey)	City Survey Office / Municipal Corporation
Gaothan (Village settlement)	Gram Panchayat Records + 7/12	Gram Panchayat + Revenue
CIDCO / MIDC Area	CIDCO/MIDC Lease Deed + Records	CIDCO / MIDC Office

4. Sale Deed (खरेदीखत) — Verification Process

Sale Deed हे property खरेदीचे सर्वात महत्त्वाचे legal document आहे. Registration Act 1908 नुसार ₹100 पेक्षा जास्त मूल्याच्या immovable property चे sale deed Sub-Registrar कडे mandatory register करणे आवश्यक आहे.

4.1 Sale Deed Verification Steps

Index II तपासा: Sub-Registrar Office मध्ये Index II मध्ये property चे सर्व registered transactions दिसतात. Property च्या Survey Number/City Survey Number वरून search करा. गेल्या 30 वर्षांचे सर्व transactions check करा.

Document Number Verify करा: Sale Deed वरील Document Number Sub-Registrar Office च्या records मध्ये जुळतो का ते verify करा. This is a foolproof method.

iSarita Portal (Online): Maharashtra Registration Department चा iSarita portal वर document details online check करता येतात.
Portal: igrmaharashtra.gov.in

Seller Identity Verify करा: Seller चे नाव, Aadhaar number, PAN number Sale Deed शी जुळते का? Biometric verification registration वेळी होते — हे आता mandatory आहे.

Stamp Duty Paid Verify करा: Stamp Duty योग्य rate नुसार भरली आहे का? कमी stamp duty भरणे हे under-valuation fraud चे sign आहे.

4.2 Sale Deed मध्ये असायला हवे — Checklist

✅

Seller आणि Buyer चे संपूर्ण नाव, पत्ता, Aadhaar/PAN number

✅

Property चे संपूर्ण description — Survey number, area, boundaries (North, South, East, West)

✅

Consideration amount (खरेदी किंमत) — actual amount लिहिलेली असणे (under-valuation illegal)

✅

Seller कडे clear title असल्याचे declaration

✅

Encumbrances नाहीत असे declaration

✅

Two witnesses चे नाव, पत्ता, स्वाक्षरी

✅

Sub-Registrar चे stamp, signature, registration number, date

🌐 iGR Maharashtra Portal — Online Registration Records

Link: https://igrmaharashtra.gov.in

काय मिळते: Document Search, Index II, Market Value, Stamp Duty Calculator, Online Appointment

Services: Online Document Registration, Property Valuation, EC (Encumbrance Certificate) आवेदन

5. Encumbrance Certificate (EC) — कर्जबाजारी तपासणी

Encumbrance Certificate (EC) हे एक अत्यंत महत्त्वाचे document आहे जे सांगते की property वर कोणतेही financial liabilities (mortgages, liens, charges, court attachments) आहेत का. Property खरेदी करण्यापूर्वी EC काढणे mandatory आहे.

5.1 EC मध्ये काय दाखवले जाते?

Property वर असलेले सर्व registered mortgages (तारण)
Bank loans (Home Loan, Mortgage Loan)
Court orders, attachments
Sale deeds — मागील सर्व registered transactions
Registered lease agreements
Gift deeds, partition deeds

⚠️ EC ची मर्यादा — महत्त्वाचे!

EC केवळ Registered encumbrances दाखवते. Unregistered mortgages, oral agreements, किंवा recent bank loans EC मध्ये लगेच दिसत नाहीत. त्यामुळे EC सोबत Bank NOC आणि direct bank verification पण करा.

5.2 EC कसे मिळवावे?

Online (iGR Portal): igrmaharashtra.gov.in वर जा → Services → Encumbrance Certificate → Property details enter करा → EC download करा.

Offline (Sub-Registrar Office): Form 22 भरा, Property details द्या, fees भरा (₹200-500). 3-7 दिवसांत EC मिळते.

Period: कमीत कमी 30 वर्षांचा EC मागवा. Home Loan साठी banks 13 वर्षांचा EC मागतात — परंतु buyers ने 30 वर्षांचा EC घ्यावा.

5.3 EC Analysis — कसे वाचावे?

EC मध्ये दिसते	Meaning	Action
Nil Encumbrance	Property वर कोणताही registered burden नाही	✅ Good sign — पुढे proceed करा
Mortgage to Bank XYZ	Property bank ला तारण दिली आहे	Bank NOC मिळवणे mandatory. Seller ने loan close करणे आवश्यक.
Court Attachment Order	Court ने property attach केली आहे	⛔ खरेदी थांबवा. Court order lift होईपर्यंत deal नाही.
Multiple Sale Deeds	Property अनेकदा विकली गेली आहे	Chain of title verify करा. Last registered deed च valid आहे.
Lease Agreement	Property भाड्याने दिली आहे	Lease terms जाणून घ्या. Tenant ला possession द्यावा लागेल का?

6. RERA Verification — Builder Project Check

Real Estate (Regulation and Development) Act, 2016 — RERA — हे buyer protection साठी landmark कायदा आहे. Maharashtra RERA (MahaRERA) ही देशातील सर्वात active RERA authority मानली जाते.

6.1 RERA Verification — काय तपासावे?

Project Registration Verify करा: maharera.mahaonline.gov.in वर project RERA number enter करा. Project registered आहे का, Registration valid आहे का, Registration expired तर नाही ना?

Project Details Check करा:

Project name, location, total units
Completion date (promised vs. actual)
Total registered units vs. sold units
Amenities promised
Escrow account details

Quarterly Updates Check करा: Builder ने quarterly progress reports RERA portal वर upload केल्या आहेत का? Updates नसणे = project slow किंवा stalled.

Complaints History: त्या project किंवा builder विरोधात past complaints आहेत का? Orders passed आहेत का?

Agent Registration: Property agent/broker RERA registered आहे का? Unregistered agents illegal आहेत.

6.2 RERA अंतर्गत Buyer चे अधिकार

अधिकार	RERA Section	Detail
Carpet Area च्या आधारे खरेदी	Section 2(k)	Builder फक्त carpet area वर charge करू शकतो. Super built-up area नुसार pricing illegal.
Timely Possession	Section 18	Delay झाल्यास builder ला SBI MCLR + 2% interest द्यावे लागते किंवा refund.
Defect Liability	Section 14	Possession नंतर 5 वर्षांत structural defects आढळल्यास builder ने free repair करणे बंधनकारक.
Document Access	Section 11	Builder ने project documents, approvals, layout plans RERA portal वर upload करणे mandatory.
Escrow Account	Section 4(2)(l)	70% funds separate escrow account मध्ये ठेवणे mandatory. Diversion illegal.
Complaint Filing	Section 31	कोणीही buyer RERA authority कडे complaint file करू शकतो. ₹1,000 fee.

🌐 MahaRERA Official Portal

Link: https://maharera.mahaonline.gov.in

काय करता येते:

Project Registration Verify करा
Builder/Agent Registration Check करा
Online Complaint File करा
Complaint Status Track करा
Conciliation hearing schedule करा

Helpline: 1800-22-0065 (Toll Free)

7. Online Verification Portals — Maharashtra Complete List

Maharashtra Government ने property verification साठी अनेक online portals launch केले आहेत. हे portals free असून 24/7 available आहेत.

Portal नाव	Website	काय मिळते	शुल्क
Bhulekh Maharashtra	bhulekh.mahabhumi.gov.in	7/12, 8A, Mutation, Village Map	Free
iGR Maharashtra	igrmaharashtra.gov.in	Sale Deed, Index II, EC, Market Value, Stamp Duty	Free/Nominal
MahaRERA	maharera.mahaonline.gov.in	Builder/Project/Agent Registration, Complaints	Free
MahaBhumi (Digital Satbara)	digitalsatbara.mahabhumi.gov.in	Digitally Signed 7/12 — Court Valid	₹15 per document
MCGM (Mumbai)	mcgm.gov.in	Property Card, Tax Dues, Building Records	Free
PMC (Pune)	pmc.gov.in	Property Tax, Building Permissions, Records	Free
CERSAI	cersai.org.in	Bank Mortgages, Security Interest Registration	₹10-50
MCA Portal	mca.gov.in	Builder Company registration, directors, financial status	Free/Nominal
eCourt Services	services.ecourts.gov.in	Property litigation check, court cases	Free
DLRMP	dilrmp.gov.in	National Land Records, Digitization Status	Free

✅ CERSAI — Bank Mortgage Verification

CERSAI (Central Registry of Securitisation Asset Reconstruction and Security Interest) हे bank mortgages ची central registry आहे. Property वर home loan आहे का ते verify करण्यासाठी cersai.org.in वर property details search करा. Property वर existing bank mortgage असल्यास seller ने loan close केल्याशिवाय खरेदी करू नका.

8. Complete Due Diligence Checklist — Property खरेदी करण्यापूर्वी

Due Diligence म्हणजे property खरेदी करण्यापूर्वी केली जाणारी सम्पूर्ण तपासणी. हे एक structured process आहे. खालील checklist property advocate आणि experienced buyers वापरतात.

8.1 Phase 1: Initial Verification (पहिल्या भेटीत)

✅

Seller ची identity verify करा — Aadhaar, PAN, Voter ID, Passport (यापैकी 2)

✅

Property चे basic details confirm करा — address, Survey/City Survey number, area

✅

7/12 किंवा Property Card online verify करा — seller चे नाव आहे का?

✅

Physical site visit करा — property प्रत्यक्ष बघा, measurement करा

✅

Neighbors ना विचारा — कोणाची property आहे, disputes आहेत का?

8.2 Phase 2: Document Verification (Detailed)

✅

30 वर्षांची Property Chain of Title verify करा — प्रत्येक transfer documented आहे का?

✅

30 वर्षांचे Encumbrance Certificate (EC) काढा

✅

CERSAI portal वर mortgage check करा

✅

Sub-Registrar Office मध्ये Index II records verify करा

✅

eCourt Services वर property litigation search करा

✅

Municipal Corporation कडून Building Permission, OC, CC verify करा

✅

Property Tax dues check करा — dues नसतील तर NOC मागा

✅

Society असल्यास Share Certificate, NOC, maintenance dues check करा

8.3 Phase 3: Legal Opinion

✅

Experienced Property Advocate कडून Title Search Report मागवा

✅

Advocate ने Title Clear असल्याचे written Opinion द्यावे

✅

Agreement to Sale draft करताना Advocate असावेत

✅

Local newspaper मध्ये Public Notice द्या (optional पण recommended)

8.4 Phase 4: Registration

✅

Sub-Registrar Office मध्ये BOTH parties प्रत्यक्ष उपस्थित राहा — no proxy

✅

Registration वेळी Biometric verification होते — confirm करा

✅

Stamp Duty योग्य market value नुसार भरा — under-valuation टाळा

✅

Registered deed ची original copy घ्या — certified copy काढा

✅

Registration नंतर लगेच Mutation application Revenue office ला द्या

9. Home Loan Documentation Verification

Home Loan घेताना bank स्वतः property documents verify करते — याचा buyers साठी फायदा म्हणजे bank ने approve केलेल्या property ची basic due diligence झाली आहे असे मानता येते. परंतु bank due diligence हे buyer due diligence ला पूर्णतः replace करत नाही.

9.1 Bank साठी लागणारे Documents

Document	Purpose	कुणाने द्यायचे
Title Deed (Sale Deed)	Ownership proof	Seller / Buyer
7/12 / Property Card	Land Records	Revenue Department / Online
Encumbrance Certificate (13 years)	Encumbrance check	Sub-Registrar
Building Plan Approval	Legal construction	Municipal Corporation
Occupancy Certificate	Legal occupancy	Municipal Corporation
RERA Registration Certificate	Under-construction projects	RERA Portal
Property Tax Receipts (3 years)	Tax dues status	Municipal Corporation
Society NOC	Society approval	Housing Society

💡 Bank Approved Projects — Buyer साठी फायदा

Major banks (SBI, HDFC, ICICI, Axis) ने approved केलेल्या builder projects मध्ये property loan process सोपी होते. Banks स्वतः builder च्या documents verify करतात. परंतु bank approval = fraud-free guarantee नव्हे. IL&FS, DHFL सारख्या cases मध्ये bank approved projects होत्या तरीही buyers फसले. त्यामुळे bank approval + independent verification दोन्ही करा.

10. Mutation (नामांतर) Process — खरेदीनंतर

Property खरेदी झाल्यानंतर Revenue records मध्ये नाव change करणे म्हणजे Mutation (नामांतर). Sale Deed register झाल्यानंतर Mutation अत्यंत महत्त्वाचे आहे — Mutation न केल्यास Revenue records मध्ये जुनाच मालक दिसतो.

10.1 Mutation Process

Application: Registration झाल्यानंतर 3 महिन्यांत Talathi कडे Mutation Application द्या. Documents: Sale Deed copy, 7/12 copy, Application form.

Public Notice: Talathi 30 दिवसांचा public notice लावतो. कोणाचा objection नसल्यास mutation proceed होते.

Circle Officer Approval: Talathi नंतर Circle Officer ची approval. 60-90 दिवसांत mutation complete.

Updated 7/12 Verify करा: Mutation झाल्यावर bhulekh.mahabhumi.gov.in वर check करा — तुमचे नाव 7/12 वर आले आहे का?

⚠️ Mutation विलंब — धोके

Mutation उशिरा केल्यास: (1) Property पुन्हा दुसऱ्याला विकण्याची संधी Seller ला राहते, (2) Revenue records मध्ये तुम्ही मालक म्हणून दिसत नाही, (3) Property Tax notices जुन्या मालकाला जातात. Mutation लगेच करा — 3 महिन्यांत mandatory.

11. Professional Title Search — Advocate कडून

Property Lawyer (Advocate) कडून केलेला Professional Title Search हे property खरेदीतील सर्वात महत्त्वाचे step आहे. यात Advocate गेल्या 30+ वर्षांचे सर्व documents, records, आणि court orders तपासतो.

11.1 Title Search Report मध्ये काय असते?

Chain of Title: गेल्या 30 वर्षांतील सर्व ownership changes — continuous chain आहे का?
Encumbrances: EC आणि CERSAI records वरून mortgages, liens
Litigation Status: Court records, pending cases
Government Records: Revenue records, Municipal records consistent आहेत का?
Statutory Compliance: Building permissions, NA permission, RERA registration
Title Opinion: Advocate चे final opinion — Title Clear / Title Doubtful / Title Defective

11.2 Title Search साठी Advocate कसा निवडावा?

Local Bar Association कडून Property Law specialist advocate शोधा — experience 10+ वर्षे असावे

Bank ने नेमलेला Advocate विचारा — Home Loan च्या वेळी banks panel advocates वापरतात

Advocate ने written Title Opinion द्यावे — verbal opinion नाही

Fee: Title Search Report — ₹5,000 ते ₹25,000 (property value नुसार). हे investment आहे, खर्च नाही.

12. Document Fraud Red Flags — सावध करणारे Signs

Documents तपासताना खालील red flags दिसल्यास तात्काळ सावध व्हा आणि professional help घ्या:

Red Flag	Potential Fraud	Action
Documents वर overwriting / corrections	Document altered आहे	Original documents Sub-Registrar कडून verify करा
Rubber stamp unclear / missing	Fake registration	Sub-Registrar office ला visit करा
Property area online आणि document मध्ये वेगळी	Area manipulation	Survey office कडून actual area verify करा
Seller different व्यक्ती दाखवतोय (POA claim)	POA fraud शक्य	Original owner ला direct contact करा, POA verify करा
Documents देण्यास टाळाटाळ	Documents fake किंवा incomplete	Deal थांबवा
Survey number layout वर नाही	Illegal layout किंवा wrong plot	Town Planning Dept. कडे verify करा
EC मध्ये many transactions	Title disputed असण्याची शक्यता	Advocate कडून chain of title verify करा
Property Tax receipts जुने / missing	Property चे legal status doubtful	Municipal Corporation कडून current status verify करा

🚨 Document Fraud असल्यास तात्काळ करा

Deal तात्काळ थांबवा — कोणताही advance / token देऊ नका
Documents च्या photos/scans घ्या — evidence म्हणून
Property Lawyer ला लगेच consult करा
Suspicious असल्यास Police Cyber Crime Cell ला report करा
आधी advance दिला असल्यास FIR दाखल करा — delay करू नका

✅ Part 2 Summary — मुख्य मुद्दे

7/12 नेहमी bhulekh.mahabhumi.gov.in वर online verify करा
30 वर्षांचे Encumbrance Certificate mandatory
RERA project verification — maharera.mahaonline.gov.in
iGR Maharashtra portal — registration records, EC online
CERSAI — bank mortgage verification
Mutation registration नंतर लगेच करा
Professional Advocate कडून written Title Opinion घ्या
Document red flags दिसल्यास deal थांबवा

📚 Navigation:

⬅️ Part 1: परिचय व प्रकार ➡️ Part 3: Legal Process & Complaints

📄 Document Verification Guide