GST Registration — संपूर्ण Step-by-Step प्रक्रिया
REG-01 Form · Aadhaar Auth · Officer Verification · GSTIN
Rule 14A (Nov 1, 2025): B2B Liability ≤₹२.५ लाख/माह → ३ Working Days मध्ये Registration. Bank Details (Nov 20, 2025): Registration नंतर ३० दिवसांत Update अनिवार्य. Biometric Auth: High-Risk Applications साठी GST Suvidha Kendra वर अनिवार्य.
🗺️ GST Registration — संपूर्ण Process एक नजरेत
📋 Step-by-Step GST Registration Process
Documents आधी तयार करा
Registration सुरू करण्यापूर्वी खालील सर्व documents scan/photo करून तयार ठेवा. प्रत्येक file जास्तीत जास्त 1 MB असावी (JPEG/PNG/PDF).
- PAN Card (Proprietor / Company / LLP / Partnership)
- Aadhaar Card (Authorized Signatory चे — Mobile Linked असलेले)
- Business Address Proof (Electricity Bill — ३ महिन्यांपेक्षा ताजे)
- Bank Account Details (Cancelled Cheque किंवा Passbook First Page)
- Passport Photo (White Background, JPG/JPEG, 300 DPI)
- Entity-specific Documents (Partnership Deed / MOA / COI)
New Registration सुरू करा — Part A भरा
GST Portal च्या Home Page वरून Services → Registration → New Registration वर Click करा. Part A मध्ये खालील माहिती भरायची:
- I am a: Taxpayer निवडा (Tax Deductor / Collector / Practitioner वेगळे)
- State / UT: तुमचे राज्य निवडा (उदा. Maharashtra — 27)
- District: तुमचा जिल्हा
- Legal Name: PAN नुसार Auto-Populate होतो
- PAN: Business / Proprietor / Company चे PAN — Validation होते
- Email Address: Valid Email (OTP येईल)
- Mobile Number: Valid Mobile (OTP येईल)
OTP Verify केल्यावर TRN (Temporary Reference Number) मिळतो — १५ दिवस Valid. TRN SMS आणि Email वर येतो. नोंदवून ठेवा.
TRN वापरून Login करा — Part B चे १० Sections भरा
TRN आणि Captcha टाकून Login करा. Mobile/Email OTP Verify करा. GST REG-01 Form चा Part B उघडेल — यात एकूण १० Sections (Tabs) आहेत. सर्व भरणे आवश्यक आहे.
Aadhaar Verify करा — सर्वात महत्त्वाचा Step
Section १० मध्ये Aadhaar Authentication होते. Authorized Signatory चे Aadhaar Number टाका. Aadhaar Linked Mobile वर OTP येतो — Enter करा.
Application Sign करा आणि Submit करा — ARN मिळवा
Verification Tab मध्ये Declaration द्या. नंतर Sign करा:
- DSC: Companies आणि LLPs साठी अनिवार्य. DSC Token + Embridge Software.
- EVC: Proprietorship, Partnership, HUF साठी. PAN-Aadhaar / Net Banking.
- OTP: Proprietorship (Aadhaar Auth असल्यास) — सर्वात सोपे.
Submit केल्यावर ARN (Application Reference Number) मिळतो — Email आणि SMS वर. या ARN ने Portal वर Status Track करता येतो.
Verification पूर्ण — GSTIN Email वर येते
Verification नंतर Officer Application Approve केल्यावर Form GST REG-06 — Registration Certificate जारी होते. GSTIN Email आणि SMS वर येतो. Certificate PDF Portal वरून Download करता येते.
📑 REG-01 Form — १० Sections संपूर्ण माहिती
Part B मध्ये एकूण १० Sections आहेत. प्रत्येक Section नीट भरणे आवश्यक आहे:
व्यवसायाचे मूलभूत तपशील
- Trade Name (असल्यास)
- Constitution of Business (Proprietorship / Partnership / LLP / Company / HUF)
- Date of Commencement of Business
- Date of Liability to Register
- Reason to Obtain Registration
- District, Sector, Ward, Commissionerate
मालक / भागीदारांची माहिती
- Name, Father’s Name, Date of Birth
- Mobile, Email, Gender, Nationality
- Designation (Proprietor / Partner / Director)
- DIN (Directors साठी)
- Residential Address
- PAN, Aadhaar, Photograph
Primary Signatory चे तपशील
- Primary Authorized Signatory निवडा
- Name, Father’s Name, DOB
- Mobile, Email, Designation
- PAN, Aadhaar, Photograph
- Aadhaar Authentication इथेच होते
GST Practitioner / CA (Optional)
- GSTP ID (Practitioner असल्यास)
- CA / Advocate Details
- स्वतः Filing करत असल्यास Skip करा
मुख्य व्यवसायाचे ठिकाण
- Full Address (Street, City, PIN)
- Ownership Type (Own / Rented / Leased / Consent)
- Address Proof Upload (Electricity Bill)
- Nature of Possession
- Contact Number, GPS (Optional)
अतिरिक्त व्यवसाय ठिकाणे (Optional)
- Branch / Godown / Warehouse
- त्याच राज्यातील अतिरिक्त ठिकाणे
- प्रत्येक ठिकाणाचा Address Proof
- दुसऱ्या राज्यात असल्यास वेगळे Registration
HSN / SAC Codes
- Top 5 Goods चे HSN Codes
- Top 5 Services चे SAC Codes
- Portal वर Search facility उपलब्ध
- नंतर Amendment ने बदलता येते
Bank Account Details 30-Day Rule
- Account Number, IFSC Code
- Bank Name, Branch, Account Type
- Cancelled Cheque Upload
- Registration नंतर ३० दिवसांत Update अनिवार्य
राज्यनिहाय माहिती
- PT EC / PT RC Number (MH साठी)
- State Excise License Number
- State नुसार Optional / Mandatory बदलते
- Maharashtra: PT Enrollment Certificate
Aadhaar Verify — सर्वात महत्त्वाचे
- Authorized Signatory चे Aadhaar
- OTP Authentication (सर्वात सोपे)
- Biometric (GST Suvidha Kendra वर)
- Auth यशस्वी = ७ Days (Rule 14A: ३ Days)
- Auth नाही = ३० Working Days
HSN (Harmonized System of Nomenclature) — वस्तूंसाठी. SAC (Services Accounting Code) — सेवांसाठी. Turnover ₹५ कोटींपर्यंत: ४-digit HSN. ₹५ कोटींपेक्षा जास्त: ६-digit HSN अनिवार्य. शोधण्यासाठी: www.gst.gov.in → Services → User Services → Search HSN/SAC Code
🔐 Aadhaar Authentication — तीन प्रकार आणि High-Risk
| Authentication प्रकार | कसे होते | Registration वेळ | कोणासाठी |
|---|---|---|---|
| OTP Authentication | Aadhaar Linked Mobile वर OTP | ७ Days (Rule 14A: ३ Days) | सर्वांसाठी — सर्वात सोपे |
| Biometric Authentication | GST Suvidha Kendra वर Fingerprint/Iris | ७ Days | OTP नाही / High-Risk |
| Authentication नाही | — | ३० Working Days | टाळा — खूप वेळ लागतो |
- Mobile Linked नाही: जवळच्या Aadhaar Centre वर जाऊन Mobile Link करा.
- चुकीचे Aadhaar: PAN-Aadhaar Linking तपासा —
www.incometax.gov.in - OTP Expired: Validity फक्त १० मिनिटे — त्वरित Enter करा.
- High-Risk Flag: Biometric Authentication — GST Suvidha Kendra वर जा.
- Name Mismatch: Aadhaar-PAN नाव तंतोतंत जुळणे आवश्यक — NSDL वर Update करा.
High-Risk Applications — Biometric कधी लागते?
- त्याच Address वर आधी Fake GST Registration झाले असल्यास
- Director/Partner शी संबंधित Cancelled/Suspended GST असल्यास
- PAN वर Income Tax Default असल्यास
- Application मधील माहिती आणि Documents मध्ये विसंगती असल्यास
- Original Aadhaar Card किंवा e-Aadhaar Print
- Application Reference Number (ARN)
- Authorized Signatory स्वतः उपस्थित असणे आवश्यक
- List:
www.gst.gov.in → Services → GST Suvidha Kendra
⚡ Rule 14A — ३ दिवसांत Registration Nov 1, 2025 पासून LIVE
CGST (Fourth Amendment) Rules, 2025 अंतर्गत १ नोव्हेंबर २०२५ पासून Rule 14A लागू — छोट्या व्यापाऱ्यांसाठी Revolutionary बदल.
Rule 14A साठी पात्रता
✅ पात्र — Rule 14A
- B2B Output Tax Liability ≤₹२.५ लाख/माह
- Aadhaar Authentication यशस्वी
- PAN Validation OK
- System Risk Flag नाही
- New Registration
- E-Commerce Sellers (Multi-State)
❌ पात्र नाही
- B2B Liability >₹२.५ लाख/माह
- Aadhaar Authentication अयशस्वी
- High-Risk Flag
- Biometric Authentication आवश्यक
- Non-Resident Taxable Person
- Casual Taxable Person
Rule 14A — Process
Normal REG-01 Application भरा
Part A आणि Part B सर्व Sections भरा — Regular Registration प्रमाणेच. Portal आपोआप Eligibility Check करते.
Aadhaar OTP Authentication पूर्ण करा
OTP Authentication यशस्वी असणे अनिवार्य. System Risk Analysis होते. Risk Score तपासले जाते.
Submit करा — ARN मिळवा
Submit केल्यावर GSTN Backend Automated Risk Check. Eligible असल्यास Application Rule 14A मध्ये Automatically Route.
३ Working Days मध्ये GSTIN!
Officer Review शिवाय Electronic Auto-Approval. Email आणि SMS वर GSTIN. REG-06 Certificate Download करता येते. Portal वर Immediately Active.
- मासिक B2B Liability ₹२.५ लाखांपेक्षा जास्त झाल्यास Form REG-32 भरावे.
- ३१ मार्च २०२६ पूर्वी REG-32 भरल्यास किमान ३ महिन्यांचे Returns भरणे आवश्यक.
- Withdrawal नंतर REG-33 Order — पुढील महिन्यापासून Normal Framework.
- REG-32 Pending असताना Core Amendment किंवा Cancellation करता येत नाही.
🔍 Officer Verification — काय होते?
सर्व Documents योग्य असल्यास Officer Application मंजूर करतो. Form GST REG-06 — GST Registration Certificate जारी होते. GSTIN Email आणि SMS वर येतो. Certificate PDF Portal वरून Download करता येते.
- Regular Registration (Aadhaar Auth): ७ Working Days
- Rule 14A Fast-Track: ३ Working Days
- Physical Verification नंतर: ३० Working Days
Officer ला Application मध्ये काही माहिती अस्पष्ट किंवा Documents अपुरे असल्यास Form GST REG-03 Notice पाठवतो.
- Notice Email वर येतो + Portal वर दिसतो
- Officer ने नक्की काय विचारले आहे ते नीट वाचा
- Response देण्यासाठी ७ Working Days मिळतात
- Form GST REG-04 द्वारे Clarification द्यायची असते
- वेळेत उत्तर न दिल्यास Application Reject होऊ शकते
खालील कारणांमुळे Application Reject होऊ शकते:
- REG-04 Clarification वेळेत न दिल्यास
- Documents अपूर्ण / Invalid असल्यास
- Fake Business Address असल्यास
- Physical Verification मध्ये Business सापडले नाही
- PAN Invalid असल्यास
📨 REG-03 Notice आल्यावर Step-by-Step उत्तर कसे द्यावे?
REG-03 Notice आलेल्या बहुतेक Applications नंतर Approve होतात — घाबरण्याचे कारण नाही. फक्त वेळेत आणि योग्य उत्तर द्यायचे आहे.
Notice नीट वाचा
GST Portal वर Login करा → Services → Registration → Track Application Status → ARN → REG-03 View करा. Officer ने नक्की काय विचारले आहे ते समजून घ्या.
Response तयार करा — ७ दिवसांत
सामान्य Notice कारणे आणि उपाय:
- Address Proof जुना: नवीन Electricity Bill (३ महिन्यांच्या आतला) Upload करा
- Rent Agreement नाही: Registered Rent Agreement Upload करा
- Photo Unclear: स्पष्ट White Background Photo Upload करा
- Bank Details Mismatch: Bank Statement पहिले पान Upload करा
- Partnership Deed नाही: Notarized Partnership Deed Upload करा
- Business Activity स्पष्ट नाही: Business Description लिहून द्या
Form REG-04 Portal वर Submit करा
Portal: Services → Registration → Application for Filing Clarification → ARN Select → Documents Upload → Clarification लिहा → Submit.
🏠 Physical Verification — कधी होते? कसे सामोरे जावे?
काही Applications मध्ये GST Officer प्रत्यक्ष Business Address वर येऊन Verification करतो — Rule 25 अंतर्गत.
Physical Verification कधी होते?
- Aadhaar Authentication केले नसल्यास (सर्व Applications)
- System ने High-Risk Flag दिल्यास
- Business Address Proof Suspicious वाटल्यास
- त्याच Address वर आधी Fake Registration झाले असल्यास
Physical Verification साठी तयारी
- Business Address वर Signboard / Name Plate असणे आवश्यक
- Original Documents तयार ठेवा (Rent Agreement, Electricity Bill)
- Business Activity चे पुरावे — Stock / Equipment / Computer
- Proprietor / Partner / Director स्वतः उपस्थित असणे चांगले
- Contact Number Reachable असावा
Aadhaar Authentication हमखास करा — Physical Verification टाळता येते आणि Registration वेळ ३० दिवसांवरून ७ दिवसांवर येतो. Rule 14A साठी पात्र असल्यास ३ दिवसांतच GSTIN मिळतो.
🎉 GSTIN मिळाल्यानंतर — ताबडतोब करायच्या गोष्टी
Bank Details Update करा ३० दिवस अनिवार्य
Registration मिळाल्यापासून ३० दिवसांच्या आत Bank Account Details Portal वर Update करा. Portal: Login → My Profile → Bank Account → Add Bank Account.
GST Certificate Display करा
CGST Act Section 25(8) नुसार GST Certificate Principal Place of Business वर prominently Display करणे अनिवार्य. QR Code Print करा आणि Shop/Office मध्ये लावा.
Returns Calendar तयार करा
Registration Type नुसार:
- Regular: GSTR-1 (Monthly/Quarterly) + GSTR-3B (Monthly) + GSTR-9 (Annual)
- Composition: CMP-08 (Quarterly) + GSTR-4 (Annual)
- Rule 14A / QRMP: IFF (Optional, Monthly) + GSTR-3B (Quarterly)
E-Invoice Applicability तपासा
Turnover ₹५ कोटींपेक्षा जास्त असल्यास E-Invoice अनिवार्य. GSTN च्या IRP (Invoice Registration Portal) वर IRN Generate करावा लागतो.
Tax Invoice Format तयार करा
GST Tax Invoice मध्ये अनिवार्य माहिती:
- Supplier चे नाव, Address, GSTIN
- Invoice Number आणि Date (Sequential असावे)
- Recipient चे नाव, Address, GSTIN (B2B साठी)
- HSN/SAC Code, Description of Goods/Services
- Taxable Value, GST Rate, CGST/SGST/IGST Amount, Total Value
- Place of Supply, Reverse Charge (Yes/No)
⚠️ सामान्य चुका — टाळा
- PAN वरील नाव आणि Application मधील नाव वेगळे — System Reject. PAN वरील नाव तंतोतंत वापरा.
- जुना Address Proof Upload — ३ महिन्यांपेक्षा जुना Electricity Bill Accept होत नाही.
- Mobile Linked नसलेले Aadhaar वापरणे — OTP येणार नाही. Aadhaar Centre वर Link करा.
- Bank Details ३० दिवसांत Update न करणे — Registration Suspend होते.
- Threshold Cross झाल्यावर Registration उशीरा घेणे — Threshold Cross + ३० दिवसांत Register अनिवार्य. Penalty लागते.
- Blurry / Small Documents Upload — Officer Notice पाठवतो. किमान 300 DPI.
- Business Address आणि Proof यात तफावत — Address तंतोतंत जुळणे आवश्यक.
- Voluntary Registration घेऊन Returns न भरणे — Nil Returns जरी असले तरी File करणे अनिवार्य.
- REG-03 Notice आल्यावर ७ दिवसांत REG-04 न भरणे — Application Reject होते.
🖥️ Portal समस्या आणि उपाय
| समस्या | कारण | उपाय |
|---|---|---|
| OTP येत नाही | Aadhaar Mobile Link नाही | Aadhaar Centre वर Mobile Link करा. Resend OTP करा. |
| Portal Slow | Month-end / Quarter-end Traffic | रात्री १२ नंतर किंवा सकाळी काम करा. |
| Document Upload Error | File > 1MB / Wrong Format | TinyPNG / iLovePDF वापरून Compress करा. |
| DSC Error | Embridge Software जुना | Embridge Update करा. Chrome वापरा. |
| PAN Validation Fail | PAN-Aadhaar Linked नाही | Income Tax Portal वर PAN-Aadhaar Link करा. |
| TRN Expire | १५ दिवसांत Part B भरले नाही | नवीन TRN Generate करा — Part A पुन्हा भरा. |
| ARN Status Update नाही | Processing Pending | GST Helpdesk: 1800-103-4786 वर Call करा. |
- Toll-Free: 1800-103-4786 (सोम-शनि, सकाळी ९ – रात्री ९)
- Email: helpdesk@gst.gov.in
- Ticket: www.gst.gov.in → Help → Raise Ticket
✏️ Registration Amendment — चुकीचे झाल्यास बदलता येते का?
| Amendment Type | Field | Officer Approval | वेळ |
|---|---|---|---|
| Core Amendment | Legal Name, Principal Place of Business, Partners Addition/Deletion, Nature of Business | ✅ आवश्यक | १५ Working Days |
| Non-Core Amendment | Trade Name, Bank Account, Authorized Signatory, Phone, Email, HSN/SAC, Additional Place | ❌ Auto-Approve | तत्काळ |
- PAN बदलता येत नाही — PAN बदलल्यास नवीन Registration.
- State बदलता येत नाही — दुसऱ्या राज्यात नवीन Registration.
- Constitution (Proprietorship → Company) बदलता येत नाही — नवीन Registration.
❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न — मार्च २०२६
📝 सारांश — भाग २
- GST Registration Process: Part A (TRN) → Part B (१० Sections) → Aadhaar Auth → Submit (ARN) → Verification → GSTIN.
- Rule 14A (Nov 1, 2025): B2B ≤₹२.५ लाख → ३ Working Days, Auto-Approval.
- Regular Registration: Aadhaar Auth → ७ Working Days.
- Physical Verification: Auth नाही → ३० Working Days. Auth हमखास करा.
- REG-03 Notice: ७ दिवसांत REG-04 Clarification द्या.
- REG-05 Rejection: नवीन Application सादर करा.
- Bank Details: Registration नंतर ३० दिवसांत Portal वर Update अनिवार्य.
- GST Certificate: Principal Place of Business वर Display अनिवार्य.
- PAN / State / Constitution: बदलायचे असल्यास नवीन Registration.
- Helpdesk: 1800-103-4786 (Toll Free, सोम-शनि, सकाळी ९ – रात्री ९).
पुढील भाग ३ मध्ये: GST Notice, Rejection, Suspension, Cancellation, Revocation आणि Appellate Authority कडे Appeal — संपूर्ण प्रक्रिया मराठीत.
⚠️ Disclaimer: हा लेख केवळ सामान्य माहिती आणि शैक्षणिक उद्देशाने लिहिला आहे. मार्च ३१, २०२६ पर्यंतच्या उपलब्ध माहितीवर आधारित. GST नियम वेळोवेळी बदलतात. कोणत्याही व्यावसायिक निर्णयासाठी CA, GST Practitioner किंवा कायदेशीर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.