फेब्रुवारी महिना दिनविशेष 2026 हा MPSC, UPSC आणि इतर स्पर्धा परीक्षांसाठी अतिशय महत्त्वाचा विषय आहे.
आंतरराष्ट्रीय दिनविशेष
2 फेब्रुवारी – जागतिक ओलसर जमीन दिन (World Wetlands Day) Theme 2025: Protecting Wetlands for Our Common Future 2 फेब्रुवारी 1971 रोजी इराणमधील रामसर शहरात Convention on Wetlands स्वीकारण्यात आले. यालाच रामसर कन्व्हेन्शन म्हणतात. 2022 पासून हा दिवस संयुक्त राष्ट्राने अधिकृतपणे मान्य केला. ओलसर जमिनींचे महत्त्व आणि त्यांचे संरक्षण यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: रामसर कन्व्हेन्शन, पर्यावरण संरक्षण, भारतातील रामसर साइट्स – UPSC/MPSC साठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय.
4 फेब्रुवारी – जागतिक कर्करोग दिन (World Cancer Day) Theme 2025-2027: United by Unique Union for International Cancer Control (UICC) यांनी हा दिवस स्थापित केला. 2000 पासून साजरा केला जातो. कर्करोगाची प्रतिबंध, लवकर निदान आणि उपचार यावर जागरूकता निर्माण करणे हा उद्देश आहे. प्रत्येक व्यक्तीचा कर्करोगाचा अनुभव वेगळा असतो, परंतु सर्वजण त्यावर मात करण्यासाठी एकत्र येतात हा 2025-27 चा विषय आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आरोग्य जागरूकता, WHO, कर्करोग आकडेवारी, आरोग्य धोरण.
10 फेब्रुवारी – जागतिक डाळ दिन (World Pulses Day) संयुक्त राष्ट्र महासभेने डिसेंबर 2018 मध्ये हा दिवस घोषित केला. डाळींचे पौष्टिक महत्त्व, शाश्वत शेती आणि अन्नसुरक्षेतील त्यांची भूमिका यावर भर दिला जातो. डाळी कार्बन फूटप्रिंट कमी करण्यात मदत करतात.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: शाश्वत शेती, पोषण, अन्नसुरक्षा, UN दिवस.
11 फेब्रुवारी – आंतरराष्ट्रीय विज्ञानातील महिला व मुली दिवस (International Day of Women and Girls in Science) संयुक्त राष्ट्र महासभेने 2015 मध्ये हा दिवस घोषित केला. विज्ञान आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात महिला व मुलींचा सहभाग वाढवणे हा उद्देश आहे. लिंग समानता आणि STEM शिक्षणावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: लिंग समानता, STEM शिक्षण, महिला सक्षमीकरण.
13 फेब्रुवारी – जागतिक रेडिओ दिन (World Radio Day) संयुक्त राष्ट्र महासभेने 18 डिसेंबर 2012 रोजी हा दिवस घोषित केला. 13 फेब्रुवारी 1946 रोजी संयुक्त राष्ट्र रेडिओची स्थापना झाली होती (आता UN News). रेडिओच्या महत्त्वाचे आणि माहिती प्रसारातील भूमिकेचे कौतुक केले जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: माध्यम क्षेत्र, संप्रेषण, माहिती प्रसार.
20 फेब्रुवारी – जागतिक सामाजिक न्याय दिन (World Day of Social Justice) Theme 2025: Empowering Inclusion: Bridging Gaps for Social Justice संयुक्त राष्ट्रांनी हा दिवस घोषित केला आहे. मानवी हक्क, लिंग समानता आणि सामाजिक समावेशाला चालना देण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. गरिबी, भेदभाव आणि अन्याय कमी करण्यासाठी सरकार आणि संस्थांना प्रोत्साहन दिले जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सामाजिक न्याय, मानवाधिकार, समावेशी विकास.
21 फेब्रुवारी – आंतरराष्ट्रीय मातृभाषा दिवस (International Mother Language Day) UNESCO ने 1999 मध्ये हा दिवस घोषित केला. बांगलादेशाने याची मागणी केली होती. 21 फेब्रुवारी 1952 रोजी बांगलादेशात भाषा आंदोलनादरम्यान विद्यार्थ्यांनी बलिदान दिले होते. भाषिक विविधता आणि बहुभाषिक शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भाषा धोरण, UNESCO, संविधानातील भाषा तरतूदी.
27 फेब्रुवारी – एनजीओ दिन (World NGO Day) दरवर्षी 27 फेब्रुवारी रोजी जगभरातील स्वयंसेवी संस्थांचे (NGO) योगदान आणि प्रयत्न ओळखण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो. सामाजिक बदल घडवून आणणाऱ्या संस्थांचा सन्मान होतो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: स्वयंसेवी संस्था, सामाजिक विकास, नागरी समाज.
28 फेब्रुवारी – दुर्मिळ रोग दिन (Rare Disease Day) फेब्रुवारीच्या शेवटच्या दिवशी (2025 मध्ये 28 फेब्रुवारी) हा दिवस साजरा केला जातो. दुर्मिळ रोगांबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि रुग्ण व त्यांच्या कुटुंबियांवर होणारा परिणाम यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आरोग्य जागरूकता, वैद्यकीय संशोधन.
राष्ट्रीय दिनविशेष (भारत)
1 फेब्रुवारी – भारतीय तटरक्षक दल दिन (Indian Coast Guard Day) 1 फेब्रुवारी 1977 रोजी भारतीय तटरक्षक दल (Indian Coast Guard) ची स्थापना संरक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत झाली. के.एफ. रुस्तमजी समितीच्या शिफारशींनुसार याची स्थापना करण्यात आली. भारताच्या सागरी सीमांचे संरक्षण करणाऱ्या जवानांचा सन्मान करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय तटरक्षक दल, सागरी सुरक्षा, संरक्षण दल.
9 फेब्रुवारी – बाबा आमटे पुण्यतिथी बाबा आमटे हे महान समाजसेवक होते. कुष्ठरोगी, आदिवासी आणि वंचित घटकांच्या उन्नतीसाठी त्यांनी आयुष्यभर कार्य केले. त्यांनी आनंदवन आश्रम स्थापन केला. त्यांच्या समाजसेवेचे आणि मानवाधिकारांसाठी केलेल्या कार्याचे स्मरण केले जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सामाजिक सुधारक, समाजसेवा, मानवाधिकार.
11 फेब्रुवारी – हकीम अजमल खान जयंती हकीम अजमल खान हे प्रसिद्ध युनानी वैद्य, शिक्षणतज्ञ आणि स्वातंत्र्यसेनानी होते. 2018 पासून त्यांचा जन्मदिन भारतात साजरा केला जातो. युनानी औषधपद्धतीच्या विकासात त्यांचे महत्त्वपूर्ण योगदान आहे. जामिया मिलिया इस्लामिया विद्यापीठाच्या स्थापनेतही त्यांचा सहभाग होता.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय औषधपद्धती, स्वातंत्र्यसेनानी, युनानी चिकित्सा.
12 फेब्रुवारी – राष्ट्रीय उत्पादकता दिन (National Productivity Day) Theme 2025: From Ideas to Impact: Protecting Intellectual Property for Competitive Startups 12 फेब्रुवारी 1958 रोजी राष्ट्रीय उत्पादकता परिषद (National Productivity Council) ची स्थापना झाली. हे वाणिज्य व उद्योग मंत्रालयाच्या अंतर्गत आहे. उत्पादकता वाढवून आर्थिक विकास साधणे हा उद्देश आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आर्थिक विकास, उत्पादकता, उद्योग धोरण.
13 फेब्रुवारी – सरोजिनी नायडू जयंती सरोजिनी नायडू यांना भारताची बुलबुल (Nightingale of India) म्हणतात. त्या स्वातंत्र्यसेनानी, कवयित्री आणि भारतातील पहिल्या महिला राज्यपाल होत्या. उत्तर प्रदेशाच्या राज्यपालपदी त्या नियुक्त झाल्या. त्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: स्वातंत्र्य चळवळ, महिला नेते, भारतीय साहित्य.
20 फेब्रुवारी – अरुणाचल प्रदेश स्थापना दिन 20 फेब्रुवारी 1987 रोजी अरुणाचल प्रदेशला पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळाला. 1972 मध्ये प्रथम केंद्रशासित प्रदेश बनले होते. या राज्याची संस्कृती, परंपरा आणि प्रगती यांचा गौरव केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय राज्ये, उत्तर-पूर्व भारत, राज्य निर्मिती.
20 फेब्रुवारी – मिझोरम स्थापना दिन अरुणाचल प्रदेशाप्रमाणे मिझोरमला देखील 20 फेब्रुवारी 1987 रोजी पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळाला. या राज्याचे वैभवशाली सांस्कृतिक वारसा आणि सामाजिक-आर्थिक प्रगती यांचा गौरव केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय राज्ये, उत्तर-पूर्व भारत, राज्य निर्मिती.
26 फेब्रुवारी – वीर सावरकर पुण्यतिथी विनायक दामोदर सावरकर हे स्वातंत्र्यसेनानी, राष्ट्रवादी आणि लेखक होते. स्वातंत्र्य चळवळीतील योगदान आणि हिंदुत्व विचारधारेतील त्यांच्या कार्याचे स्मरण या दिवशी केले जाते. अंदमानच्या सेल्युलर जेलमध्ये त्यांनी कठोर शिक्षा भोगली.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: स्वातंत्र्यसेनानी, राष्ट्रवादी विचारधारा, भारतीय इतिहास.
28 फेब्रुवारी – राष्ट्रीय विज्ञान दिन (National Science Day) Theme 2025: Empowering Indian Youth for Global Leadership in Science & Innovation for Viksit Bharat 28 फेब्रुवारी 1928 रोजी सर सी.व्ही. रामन यांनी रामन इफेक्टचा शोध लावला. या शोधासाठी त्यांना 1930 मध्ये भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. 1986 मध्ये राष्ट्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान संप्रेषण परिषदेने याची मागणी केली आणि 1987 पासून हा दिवस साजरा केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सी.व्ही. रामन, रामन इफेक्ट, भारतीय विज्ञान, विकसित भारत 2047 – अत्यंत महत्त्वाचा विषय UPSC/MPSC साठी.
महाराष्ट्र-विशिष्ट दिनविशेष
2 फेब्रुवारी – वसंत पंचमी वसंत ऋतूच्या आगमनाचे प्रतीक असलेला हिंदू सण. देवी सरस्वती यांची पूजा केली जाते. ज्ञान, कला आणि संगीताची देवी म्हणून सरस्वतीची आराधना होते. महाराष्ट्रात पतंग उडवण्याची परंपरा आहे. 2025 मध्ये हा सण 2 फेब्रुवारीला आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय सण, हिंदू कॅलेंडर, सांस्कृतिक परंपरा.
19 फेब्रुवारी – छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती (Shiv Jayanti) छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म 19 फेब्रुवारी 1630 (जुलियन कॅलेंडर) रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर झाला. लोकमान्य टिळक यांनी 1912 मध्ये औपचारिक शिवजयंती उत्सव सुरू केली . महात्मा ज्योतिबा फुले यांनी 1870 मध्ये पहिल्यांदा शिवजयंती साजरी केली. हिंदवी स्वराज्याची स्थापना करणाऱ्या महान योद्ध्याचा सन्मान केला जातो. महाराष्ट्रात सार्वजनिक सुट्टी असते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: मराठा साम्राज्य, छत्रपती शिवाजी महाराज, महाराष्ट्र इतिहास – अत्यंत महत्त्वाचा विषय MPSC/UPSC साठी.
फेब्रुवारी महिन्यातील एकूण दिनविशेष: आंतरराष्ट्रीय – 9, राष्ट्रीय – 9, महाराष्ट्र-विशिष्ट – 2
अकॅडेमीचे नाव: श्री छत्रपती शिवाजी महाराज करिअर अकॅडमी
मार्गदर्शक: प्राध्यापक रतन सरदार
मोबाईल नंबर: 9096171197
