नोव्हेंबर महिना – महत्त्वाचे दिनविशेष 2026

नोव्हेंबर महत्त्वाचे दिनविशेष 2026 हे स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत महत्वाचे आहेत.

आंतरराष्ट्रीय दिनविशेष

1 नोव्हेंबर – जागतिक शाकाहारी दिन (World Vegan Day) 1944 मध्ये The Vegan Society ची स्थापना झाली. 1994 पासून हा दिवस साजरा केला जातो. शाकाहारी जीवनशैली, प्राणी संरक्षण आणि पर्यावरण संवर्धन यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आरोग्य, पर्यावरण, शाश्वत जीवनशैली.

5 नोव्हेंबर – जागतिक सुनामी जागरूकता दिन (World Tsunami Awareness Day) संयुक्त राष्ट्रांनी 2015 मध्ये हा दिवस घोषित केला. 2004 च्या हिंदी महासागरातील सुनामीत 2.27 लाख लोक मारले गेले. आपत्ती जोखीम कमी करणे आणि सुनामी सज्जता यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आपत्ती व्यवस्थापन, सेंडाई फ्रेमवर्क, NDMA.

10 नोव्हेंबर – जागतिक विज्ञान दिन (World Science Day for Peace and Development) UNESCO ने 2001 मध्ये हा दिवस घोषित केला. विज्ञान आणि समाज यांच्यातील संबंध, शांतता आणि शाश्वत विकासात विज्ञानाची भूमिका यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: विज्ञान, UNESCO, शाश्वत विकास.

13 नोव्हेंबर – जागतिक दयाळुता दिन (World Kindness Day) 1998 मध्ये World Kindness Movement ने हा दिवस सुरू केला. दयाळुपणा, सहानुभूती आणि सकारात्मक कृती यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सामाजिक मूल्ये, मानवतावाद.

14 नोव्हेंबर – जागतिक मधुमेह दिन (World Diabetes Day) 14 नोव्हेंबर 1891 रोजी इन्सुलिनचे संशोधक सर फ्रेडरिक बँटिंग यांचा जन्म झाला. International Diabetes Federation आणि WHO यांनी 1991 मध्ये हा दिवस सुरू केला. मधुमेहाबद्दल जागरूकता, प्रतिबंध आणि उपचार यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आरोग्य जागरूकता, WHO, मधुमेह प्रतिबंध.

16 नोव्हेंबर – आंतरराष्ट्रीय सहनशीलता दिन (International Day for Tolerance) UNESCO ने 1995 मध्ये हा दिवस घोषित केला. 16 नोव्हेंबर 1945 रोजी UNESCO ची स्थापना झाली. सांस्कृतिक विविधता, धार्मिक सहिष्णुता आणि मानवी एकता यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सहिष्णुता, UNESCO, सांस्कृतिक विविधता.

19 नोव्हेंबर – जागतिक शौचालय दिन (World Toilet Day) संयुक्त राष्ट्रांनी 2013 मध्ये हा दिवस घोषित केला. स्वच्छता, सार्वजनिक आरोग्य आणि उघड्यावर शौचमुक्ती यावर भर दिला जातो. स्वच्छ भारत अभियानाशी संबंधित.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: स्वच्छता, स्वच्छ भारत अभियान, SDG 6.

19 नोव्हेंबर – आंतरराष्ट्रीय पुरुष दिन (International Men’s Day) 1999 मध्ये ट्रिनिडाड आणि टोबॅगो येथे सुरू झाला. पुरुषांचे आरोग्य, लिंग समानता आणि पुरुषांच्या सकारात्मक योगदानाचा गौरव केला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: लिंग समानता, आरोग्य जागरूकता.

20 नोव्हेंबर – जागतिक बाल दिन (Universal Children’s Day) 1954 मध्ये संयुक्त राष्ट्रांनी हा दिवस घोषित केला. 20 नोव्हेंबर 1959 रोजी UN ने बाल हक्क घोषणापत्र स्वीकारले. 20 नोव्हेंबर 1989 रोजी बाल हक्क करार (Convention on the Rights of the Child) स्वीकारले. बालकांचे शिक्षण, आरोग्य, संरक्षण आणि हक्क यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: बाल हक्क, UNICEF, UN करार – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.

21 नोव्हेंबर – जागतिक दूरदर्शन दिन (World Television Day) संयुक्त राष्ट्रांनी 1996 मध्ये हा दिवस घोषित केला. दूरदर्शन माध्यमाचे महत्त्व, माहिती प्रसार आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाण यावर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: माध्यम, संप्रेषण, माहिती तंत्रज्ञान.

25 नोव्हेंबर – महिलांविरुद्ध हिंसा निर्मूलन आंतरराष्ट्रीय दिन (International Day for the Elimination of Violence Against Women) संयुक्त राष्ट्रांनी 1999 मध्ये हा दिवस घोषित केला. महिलांवरील घरगुती हिंसा, लैंगिक शोषण आणि भेदभाव यांविरुद्ध जागरूकता निर्माण केली जाते.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: महिला सुरक्षा, मानवाधिकार, UN दिवस.

राष्ट्रीय दिनविशेष (भारत)

11 नोव्हेंबर – राष्ट्रीय शिक्षण दिन (National Education Day) 11 नोव्हेंबर 1888 रोजी मौलाना अबुल कलाम आझाद यांचा जन्म झाला. ते स्वतंत्र भारताचे पहिले शिक्षण मंत्री होते. IIT आणि UGC स्थापनेत त्यांचे योगदान आहे. 2008 पासून हा दिवस साजरा केला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: मौलाना अबुल कलाम आझाद, शिक्षण धोरण, IIT – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.

14 नोव्हेंबर – बालदिन (Children’s Day) 14 नोव्हेंबर 1889 रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचा जन्म झाला. ते भारताचे पहिले पंतप्रधान होते. मुलांवर असलेल्या विशेष प्रेमामुळे त्यांना चाचा नेहरू म्हणतात. त्यांच्या जन्मदिनानिमित्त भारतात बालदिन साजरा केला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: जवाहरलाल नेहरू, बाल कल्याण, भारतीय पंतप्रधान – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.

21 नोव्हेंबर – जागतिक मत्स्यव्यवसाय दिन (World Fisheries Day) मत्स्यव्यवसाय उद्योगातील कामगारांचे योगदान आणि शाश्वत मत्स्यव्यवसाय यावर भर दिला जातो. भारत हा जगातील प्रमुख मत्स्य उत्पादक देशांपैकी एक आहे.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: मत्स्यव्यवसाय, ब्लू इकॉनॉमी, सागरी संसाधने.

26 नोव्हेंबर – संविधान दिन (Constitution Day / Samvidhan Diwas) 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी भारतीय संविधान स्वीकारले गेले. 2015 पासून हा दिवस संविधान दिन म्हणून साजरा केला जातो. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या योगदानाचा गौरव केला जातो. संविधानाच्या मूलभूत तत्त्वांवर भर दिला जातो.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय संविधान, डॉ. आंबेडकर, मूलभूत अधिकार – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.

महाराष्ट्र-विशिष्ट दिनविशेष

1 नोव्हेंबर – कन्नड राज्योत्सव (Karnataka Rajyotsava) 1 नोव्हेंबर 1956 रोजी कर्नाटक राज्याची स्थापना झाली. महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमा प्रश्नाशी संबंधित असल्याने महाराष्ट्रासाठी देखील महत्त्वाचा.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: भारतीय राज्ये, भाषिक पुनर्रचना, सीमा विवाद.

5 नोव्हेंबर – दिवाळी पाडवा / बलिप्रतिपदा दिवाळीच्या चौथ्या दिवशी नवे वर्ष सुरू होते. व्यापारी वर्गाचे नवीन वर्ष म्हणून साजरा केला जातो. पती-पत्नी एकमेकांना भेटवस्तू देतात.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: हिंदू सण, मराठी परंपरा.

6 नोव्हेंबर – भाऊबीज (Bhau Bij) भाऊ-बहिणीच्या प्रेमाचा सण. बहीण भावाला ओवाळते. रक्षाबंधनाप्रमाणेच हा सण आहे परंतु महाराष्ट्रात विशेष महत्त्व आहे. यम-यमी कथेशी संबंधित.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: हिंदू सण, महाराष्ट्राचे सण.

14 नोव्हेंबर – बालदिन (Children’s Day – महाराष्ट्र) महाराष्ट्रात शाळांमध्ये विविध कार्यक्रम आयोजित केले जातात. मुलांचे नाटक, गाणी, नृत्य यांचे कार्यक्रम होतात.

स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: नेहरू, बाल कल्याण, महाराष्ट्रातील शिक्षण.

नोव्हेंबर महिन्यातील एकूण दिनविशेष: आंतरराष्ट्रीय – 11, राष्ट्रीय – 4, महाराष्ट्र-विशिष्ट – 4

अकॅडेमीचे नाव: श्री छत्रपती शिवाजी महाराज करिअर अकॅडमी

मार्गदर्शक: प्राध्यापक रतन सरदार

मोबाईल नंबर: 9096171197