ऑक्टोबर महिना दिनविशेष 2026 मध्ये अनेक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाचे दिवस साजरे केले जातात.
आंतरराष्ट्रीय दिनविशेष
2 ऑक्टोबर – आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन (International Day of Non-Violence) संयुक्त राष्ट्रांनी 2007 मध्ये हा दिवस घोषित केला. महात्मा गांधींच्या जन्मदिनानिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो. अहिंसा, शांतता आणि सहिष्णुता यावर भर दिला जातो. गांधीजींच्या अहिंसक चळवळीचा जगावर झालेल्या प्रभावाचे स्मरण केले जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: महात्मा गांधी, अहिंसा, शांतता – अत्यंत महत्त्वाचा विषय UPSC/MPSC साठी.
5 ऑक्टोबर – जागतिक शिक्षक दिन (World Teachers’ Day) UNESCO, ILO, UNICEF आणि Education International यांनी 1994 मध्ये हा दिवस सुरू केला. 5 ऑक्टोबर 1966 रोजी UNESCO-ILO Recommendation on Teachers स्वीकारले गेले. शिक्षकांच्या योगदानाचा जागतिक स्तरावर गौरव केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: UNESCO, शिक्षक हक्क, जागतिक शिक्षण.
9 ऑक्टोबर – जागतिक टपाल दिन (World Post Day) 9 ऑक्टोबर 1874 रोजी बर्न, स्वित्झर्लंडमध्ये Universal Postal Union (UPU) ची स्थापना झाली. 1969 पासून हा दिवस साजरा केला जातो. टपाल सेवेचे महत्त्व आणि संप्रेषणातील भूमिका यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: UPU, डाक सेवा, संप्रेषण, UN संस्था.
10 ऑक्टोबर – जागतिक मानसिक आरोग्य दिन (World Mental Health Day) Theme 2026: Mental Health in Humanitarian Crises World Federation for Mental Health ने 1992 मध्ये हा दिवस सुरू केला. 2026 मध्ये मानवतावादी संकटांमध्ये मानसिक आरोग्याचे महत्त्व हा मुख्य विषय आहे. जागतिक स्तरावर 4 पैकी 1 व्यक्तीला मानसिक आरोग्य समस्या येते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: मानसिक आरोग्य, WHO, आरोग्य धोरण – महत्त्वाचा विषय.
11 ऑक्टोबर – आंतरराष्ट्रीय बालिका दिन (International Day of the Girl Child) संयुक्त राष्ट्रांनी 2012 मध्ये हा दिवस घोषित केला. बालिकांचे हक्क, शिक्षण, लिंग समानता आणि बाल विवाह निर्मूलन यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: बालिका हक्क, लिंग समानता, बाल विवाह.
13 ऑक्टोबर – आंतरराष्ट्रीय आपत्ती निवारण दिन (International Day for Disaster Risk Reduction) संयुक्त राष्ट्रांनी 1989 मध्ये हा दिवस सुरू केला. आपत्ती जोखीम कमी करणे, सेंडाई फ्रेमवर्क आणि सुरक्षित समाज निर्माण यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आपत्ती व्यवस्थापन, सेंडाई फ्रेमवर्क, NDMA.
16 ऑक्टोबर – जागतिक अन्न दिन (World Food Day) 16 ऑक्टोबर 1945 रोजी UN Food and Agriculture Organization (FAO) ची स्थापना झाली. 1979 पासून हा दिवस साजरा केला जातो. जागतिक भूक समस्या, अन्न सुरक्षा आणि शाश्वत शेती यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: FAO, अन्न सुरक्षा, शेती, SDG 2 – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.
17 ऑक्टोबर – आंतरराष्ट्रीय गरिबी निर्मूलन दिन (International Day for the Eradication of Poverty) संयुक्त राष्ट्रांनी 1992 मध्ये हा दिवस घोषित केला. गरिबी, सामाजिक न्याय आणि मानवी प्रतिष्ठा यावर भर दिला जातो. SDG 1 शी संबंधित.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: गरिबी निर्मूलन, SDG 1, सामाजिक न्याय.
20 ऑक्टोबर – जागतिक सांख्यिकी दिन (World Statistics Day) संयुक्त राष्ट्रांनी 2010 मध्ये हा दिवस सुरू केला. दर 5 वर्षांनी साजरा केला जातो. अचूक सांख्यिकी माहितीचे महत्त्व आणि योग्य धोरण निर्मितीत त्याची भूमिका यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सांख्यिकी, डेटा विश्लेषण, सुशासन.
24 ऑक्टोबर – संयुक्त राष्ट्र स्थापना दिन (United Nations Day) 24 ऑक्टोबर 1945 रोजी संयुक्त राष्ट्र संघटना (UN) अधिकृतपणे अस्तित्वात आली. 2026 मध्ये UN ची 81 वी वर्षगाठ साजरी केली जाईल. जागतिक शांतता, मानवाधिकार आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्य यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: UN स्थापना, जागतिक संस्था, आंतरराष्ट्रीय संबंध – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.
राष्ट्रीय दिनविशेष (भारत)
2 ऑक्टोबर – गांधी जयंती (Gandhi Jayanti) 2 ऑक्टोबर 1869 रोजी मोहनदास करमचंद गांधी यांचा जन्म पोरबंदर, गुजरात येथे झाला. राष्ट्रपिता महात्मा गांधी यांच्या जन्मदिनानिमित्त हा राष्ट्रीय सण साजरा केला जातो. भारताच्या तीन राष्ट्रीय सुट्ट्यांपैकी एक. सविनय कायदेभंग, असहकार आंदोलन, दांडी मार्च यांचे प्रणेते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: महात्मा गांधी, स्वातंत्र्य चळवळ, अहिंसा – अत्यंत महत्त्वाचा विषय.
2 ऑक्टोबर – लाल बहादूर शास्त्री जयंती 2 ऑक्टोबर 1904 रोजी लाल बहादूर शास्त्री यांचा जन्म झाला. ते भारताचे दुसरे पंतप्रधान (1964-1966) होते. जय जवान जय किसान हा प्रसिद्ध नारा त्यांनी दिला. 1965 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात त्यांचे नेतृत्व महत्त्वाचे होते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: लाल बहादूर शास्त्री, जय जवान जय किसान, भारतीय पंतप्रधान.
31 ऑक्टोबर – राष्ट्रीय एकता दिवस / सरदार पटेल जयंती (Rashtriya Ekta Diwas) 31 ऑक्टोबर 1875 रोजी सरदार वल्लभभाई पटेल यांचा जन्म झाला. भारताचे लोहपुरुष म्हणून ओळखले जातात. 562 संस्थानांचे भारतात विलीनीकरण करणे हे त्यांचे मोठे योगदान. गुजरातमधील केवडिया येथे स्टॅच्यू ऑफ युनिटी (182 मीटर, जगातील सर्वात उंच पुतळा) त्यांच्या सन्मानार्थ. 2014 पासून हा दिवस साजरा केला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सरदार पटेल, राष्ट्रीय एकता, संस्थान विलीनीकरण – अत्यंत महत्त्वाचा विषय UPSC/MPSC साठी.
महाराष्ट्र-विशिष्ट दिनविशेष
1-6 ऑक्टोबर – शारदीय नवरात्री (Sharad Navratri) 2026 च्या पंचांगानुसार शारदीय नवरात्री 1 ऑक्टोबर ते 6 ऑक्टोबर 2026 या कालावधीत साजरी केली जाईल. महाराष्ट्रात घटस्थापना, देवीची पूजा आणि भजन-कीर्तनाचे आयोजन केले जाते. नऊ दिवस देवीच्या शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चंद्रघंटा, कुष्मांडा, स्कंदमाता, कात्यायनी, कालरात्री, महागौरी आणि सिद्धिदात्री या नऊ रूपांची पूजा केली जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: हिंदू सण, देवी उपासना, सांस्कृतिक परंपरा, MPSC साठी महत्त्वाचा विषय.
6 ऑक्टोबर – दसरा / विजयादशमी (Dussehra / Vijayadashami) 2026 च्या पंचांगानुसार दसरा 6 ऑक्टोबर 2026 रोजी आहे. रामाने रावणावर विजय मिळवण्याचा हा सण आहे. महाराष्ट्रात सीमोल्लंघन आणि आपट्याच्या पानांची देवाणघेवाण करण्याची परंपरा आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या दिवशी अनेक मोहिमा सुरू केल्या. सैन्याकडून शस्त्रपूजा केली जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: हिंदू सण, रामायण, महाराष्ट्राचे सण, शस्त्रपूजा परंपरा.
26 ऑक्टोबर – धनत्रयोदशी / धनतेरास (Dhanteras) 2026 मध्ये धनतेरास 26 ऑक्टोबर रोजी आहे. धन्वंतरी जयंती म्हणूनही साजरा केला जातो. धन्वंतरी हे आयुर्वेदाचे देव मानले जातात. सोने, चांदी आणि भांडी खरेदी करण्याची परंपरा आहे. आयुर्वेदिक जागरूकता यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: हिंदू सण, धन्वंतरी, आयुर्वेद, सांस्कृतिक परंपरा.
28 ऑक्टोबर – दिवाळी / लक्ष्मी पूजन (Diwali / Laxmi Puja) 2026 मध्ये दिवाळी 28 ऑक्टोबर रोजी आहे. प्रकाशाचा सण. लक्ष्मी पूजन, फटाके, दिवे लावण्याची परंपरा. राम आयोध्येला परतल्याच्या आनंदात साजरा केला जातो. महाराष्ट्रात नरक चतुर्दशी, लक्ष्मी पूजन, बलिप्रतिपदा (पाडवा) आणि भाऊबीज असे पाच दिवस साजरे केले जातात.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: हिंदू सण, महाराष्ट्राचा प्रमुख सण, सांस्कृतिक परंपरा – MPSC साठी महत्त्वाचा विषय.
ऑक्टोबर महिन्यातील एकूण दिनविशेष: आंतरराष्ट्रीय – 10, राष्ट्रीय – 3, महाराष्ट्र-विशिष्ट – 4
अकॅडेमीचे नाव: श्री छत्रपती शिवाजी महाराज करिअर अकॅडमी
मार्गदर्शक: प्राध्यापक रतन सरदार
मोबाईल नंबर: 9096171197
