सप्टेंबर महिना दिनविशेष 2026 मध्ये अनेक राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाचे दिवस साजरे केले जातात.
आंतरराष्ट्रीय दिनविशेष
5 सप्टेंबर – आंतरराष्ट्रीय धर्मादाय दिन (International Day of Charity) संयुक्त राष्ट्रांनी 2012 मध्ये हा दिवस घोषित केला. मदर तेरेसा यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त हा दिवस साजरा केला जातो. मदर तेरेसा यांचे निधन 5 सप्टेंबर 1997 रोजी झाले. धर्मादाय, परोपकार आणि मानवतावादी कार्य यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: मदर तेरेसा, मानवतावाद, नोबेल पुरस्कार, UN दिवस.
8 सप्टेंबर – आंतरराष्ट्रीय साक्षरता दिन (International Literacy Day) UNESCO ने 1966 मध्ये हा दिवस घोषित केला. साक्षरता हा मानवी हक्क आणि सन्मानाचा विषय आहे. प्रौढ साक्षरता, शाश्वत विकास उद्दिष्ट (SDG 4) आणि शैक्षणिक समानता यावर भर दिला जातो. भारताचा साक्षरता दर 2011 च्या जनगणनेनुसार 74.04% होता.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: साक्षरता दर, UNESCO, शिक्षण धोरण, SDG 4 – महत्त्वाचा विषय.
15 सप्टेंबर – आंतरराष्ट्रीय लोकशाही दिन (International Day of Democracy) संयुक्त राष्ट्र महासभेने 2007 मध्ये हा दिवस घोषित केला. लोकशाही तत्त्वे, मानवाधिकार आणि स्वातंत्र्य यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: लोकशाही, मानवाधिकार, UN दिवस.
16 सप्टेंबर – जागतिक ओझोन दिन (International Day for the Preservation of the Ozone Layer) 16 सप्टेंबर 1987 रोजी मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल स्वीकारण्यात आला. ओझोन थराचे संरक्षण आणि CFC वायूंचे उत्सर्जन कमी करणे यावर भर दिला जातो. मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल हा पर्यावरण संरक्षणाचा एक महत्त्वाचा आंतरराष्ट्रीय करार आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: पर्यावरण, मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल, ओझोन थर – अत्यंत महत्त्वाचा विषय UPSC/MPSC साठी.
21 सप्टेंबर – आंतरराष्ट्रीय शांतता दिन (International Day of Peace) संयुक्त राष्ट्रांनी 1981 मध्ये हा दिवस घोषित केला. जागतिक शांतता, अहिंसा आणि संघर्ष निवारण यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: जागतिक शांतता, UN दिवस, अहिंसा.
27 सप्टेंबर – जागतिक पर्यटन दिन (World Tourism Day) UN World Tourism Organization (UNWTO) ने 1980 मध्ये हा दिवस सुरू केला. 27 सप्टेंबर 1970 रोजी UNWTO चे संविधान स्वीकारले गेले होते. पर्यटनाचे आर्थिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: पर्यटन उद्योग, UNWTO, आर्थिक विकास.
28 सप्टेंबर – जागतिक रेबीज दिन (World Rabies Day) 2007 पासून हा दिवस साजरा केला जातो. रेबीज या प्राणघातक आजाराबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि लसीकरणाचे महत्त्व यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आरोग्य जागरूकता, लसीकरण, WHO.
29 सप्टेंबर – जागतिक हृदय दिन (World Heart Day) World Heart Federation ने 2000 मध्ये हा दिवस सुरू केला. हृदयरोग आणि स्ट्रोक यांच्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे हा उद्देश आहे. हृदयरोग हे जगातील मृत्यूचे प्रमुख कारण आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: आरोग्य जागरूकता, WHO, हृदयरोग प्रतिबंध.
राष्ट्रीय दिनविशेष (भारत)
5 सप्टेंबर – शिक्षक दिन (Teachers’ Day) 5 सप्टेंबर 1888 रोजी डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्म झाला. ते भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती (1952-1962) आणि दुसरे राष्ट्रपती (1962-1967) होते. प्रसिद्ध तत्त्वज्ञ आणि शिक्षक म्हणून त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे. त्यांना 1954 मध्ये भारतरत्न देण्यात आला.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन, शिक्षण, राष्ट्रपती, भारतरत्न – अत्यंत महत्त्वाचा विषय UPSC/MPSC साठी.
11 सप्टेंबर – राष्ट्रीय वन हुतात्मा दिवस (National Forest Martyrs Day) 11 सप्टेंबर 1730 रोजी राजस्थानमधील खेजडली गावात अमृता देवी बिश्नोई यांनी आणि 363 इतर लोकांनी झाडे तोडण्यापासून वाचवण्यासाठी आपल्या प्राणांचे बलिदान दिले. 2013 पासून हा दिवस साजरा केला जातो. पर्यावरण संरक्षणासाठी बलिदान दिलेल्या लोकांचे स्मरण केले जाते.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: पर्यावरण संरक्षण, चिपको आंदोलन, वन संरक्षण.
14 सप्टेंबर – हिंदी दिवस (Hindi Diwas) 14 सप्टेंबर 1949 रोजी संविधान सभेने देवनागरी लिपीत लिहिलेली हिंदी ही भारताची अधिकृत भाषा म्हणून स्वीकारली. अनुच्छेद 343 मध्ये याचा उल्लेख आहे. हिंदी भाषेचे महत्त्व आणि प्रचार यावर भर दिला जातो.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: संविधान, अधिकृत भाषा, अनुच्छेद 343 – महत्त्वाचा विषय.
15 सप्टेंबर – अभियंता दिन (Engineer’s Day) 15 सप्टेंबर 1860 रोजी सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या यांचा जन्म झाला. ते भारताचे महान अभियंता, विद्वान आणि मैसूरचे दिवाण होते. त्यांना 1955 मध्ये भारतरत्न देण्यात आला. कृष्णाराज सागर धरण त्यांचे प्रमुख कार्य आहे. स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: सर एम. विश्वेश्वरय्या, भारतरत्न, अभियांत्रिकी विकास – महत्त्वाचा विषय.
24 सप्टेंबर – अंत्योदय दिवस (Antyodaya Diwas) 24 सप्टेंबर 1916 रोजी पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा जन्म झाला. एकात्म मानवतावादाचे प्रणेते म्हणून त्यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे. समाजातील शेवटच्या व्यक्तीपर्यंत विकास पोहोचवणे हा अंत्योदयाचा आधार आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: दीनदयाळ उपाध्याय, एकात्म मानवतावाद, अंत्योदय योजना.
महाराष्ट्र-विशिष्ट दिनविशेष
14 सप्टेंबर – गणेश चतुर्थी (Ganesh Chaturthi) भगवान गणेशाच्या जन्मदिनाचा सण. भाद्रपद महिन्यातील शुक्ल पक्षाच्या चतुर्थी तिथीला साजरा केला जातो. 2026 मध्ये 14 सप्टेंबर रोजी गणेश चतुर्थी आहे. महाराष्ट्रात विशेषतः मुंबई, पुणे, ठाणे येथे मोठ्या उत्साहाने 10 दिवस साजरा केला जातो. सार्वजनिक गणेशोत्सवाची सुरुवात लोकमान्य टिळकांनी 1893 मध्ये केली. पुण्यातील कसबा गणपती हा मानाचा पहिला गणपती आहे.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: गणेशोत्सव, लोकमान्य टिळक, महाराष्ट्र संस्कृती – MPSC साठी अत्यंत महत्त्वाचा विषय.
23 सप्टेंबर – अनंत चतुर्दशी (Anant Chaturdashi) गणेशोत्सवाचा शेवटचा दिवस. गणपती विसर्जनाचा मुख्य दिवस. 2026 मध्ये 23 सप्टेंबर रोजी अनंत चतुर्दशी आहे. गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या या घोषणेसह विसर्जन केले जाते. मुंबईत लालबागचा राजा, दगडूशेठ गणपती यांचे भव्य विसर्जन मिरवणुका काढल्या जातात.
स्पर्धा परीक्षा महत्त्व: महाराष्ट्राचा सण, गणपती विसर्जन, सांस्कृतिक परंपरा.
सप्टेंबर महिन्यातील एकूण दिनविशेष: आंतरराष्ट्रीय – 8, राष्ट्रीय – 5, महाराष्ट्र-विशिष्ट – 2
अकॅडेमीचे नाव: श्री छत्रपती शिवाजी महाराज करिअर अकॅडमी
मार्गदर्शक: प्राध्यापक रतन सरदार
मोबाईल नंबर: 9096171197
